Dihangfa o’r Ddinas: Gwyliau Llenyddol yr Haf

Ces wahoddiad yr wythnos hon i gyfrannu i drafodaeth ar wyliau llenyddol i raglen Stiwdio ar BBC Radio Cymru, toc ar ôl 6 ar nos Iau yr 22ain o Fawrth- a hynny ar y cyd â’m chwaer Lleucu, gan bod y ddwy ohonom (ynghyd â’r chwaer arall Catrin- sy rywle ym Malaysia ar hyn o bryd) wrth ein boddau’n darllen a mynychu gwyliau llenyddol ledled Cymru, a thu hwnt.

A hithe bellach yn Wanwyn, ry ni wedi bod yn trafod pa wyliau ry ni am ymweld â nhw eleni, a rhaid dweud , rwy’n llawn cyffro am ambell un. Dyma restr o’r pump uchaf y byddech chi’n ffyliaid i’w colli yma yng Nghymru eleni.

1. Gwyl y Gelli; Mai 31- Mehefin 10, 2012

Dwy flynedd yn ôl tynnwyd y llun panoramig hwn o lyfrbryfaid Gwyl y Gelli, a’i blastro dros ddwy dudalen ym mhapur newydd y Guardian, i gyd-fynd â’r erthygl Who’s Who at Hay.  Ro’n i’n gegrwth i ddarganfod fy mod i a Lleucu yng nghanol y llun (uchod), ac yn wir, bod y ferch a fu’n holi ambell gwestiwn digon ffwrdd-â-hi wrth i mi orweddian ar y deckchair yn darllen Me Cheeta (ffug-gofiant rhagorol llawn gossip gwych o oes aur y sinema, gan y mwnci a anfarwolwyd gan ffilmiau Tarzan) wedi bod yn reit greadigol  gyda rhai o’m  hatebion…

12 Lowri Hafcooke, 31, film reviewer, Cardiff

Hay highlight: “I was in the audience for Roddy Doyle then bumped into him in the pub and shook his hand.”

Literary guilty pleasure: “Heavy metal biographies.”

Nawr un peth yw cael fy medyddio’n Lowri Hafcooke gan y Guardian, ond peth arall yn llwyr yw cael fy “owtio” ar gam o fod yn ddilynwraig o genre lenyddol lled-ddiarth i mi! Mae’n wir mod i wedi joio cofiannau roc fel Twrw Jarman, Atgofion Hen Wanc,  Slash a The Dirt; Confessions of The World’s Most Notorious Rock Band– Mötley Crüe dros y blynyddoedd, ond mae gen i ofn bod Iron Maiden a’u tebyg yn golygu fawr ddim i mi.

Dim ond ateb y cwestiwn syml “what was the last book that you read?” yn ddigon diniwed wnes i, gyda “Scar Tissue, Anthony Kiedis”. Red Hot Chilli Peppers yn fand heavy metal? I beg to differ, young lady- California Surf-Punk, plis…

Ta waeth, o leia y cafodd hi fy uchafbwynt yn iawn, gan y noson cynt, pwy fu’n sefyll nesaf ata i wrth y bar yn y Tut n Shive Ale House ond y Gwyddel gwych Roddy Doyle, a hynny oriau’n unig ar ôl i mi fod yn rhan o’r dorf enfawr i’w glywed yn siarad yn rhagorol am ei yrfa sgwennu, sy’n cynnwys The Commitments, A Star Called Henry, a The Woman Who Walked Into Doors.

Hefyd, yn sgil cyhoeddi’r erthygl, des i’n ffrindie da gyda rhif 13. Aled Jones (“Hay Highlight; meeting friends”) 14. Eirlys Jones (“Literary Guilty Pleasure; Reading Chekhov in Russian”) a 15. Elen Dupuy (“Hay Highlight; John Gower”), gan fwynhau swper bendigedig da nhw y llynedd yn River Cafe ym mhentre cyfagos Glasbury.

Fel sgwennais i mewn erthygl i Tu Chwith y llynedd, yr hyn sy mor arbennig am wyl y Gelli yw nid yn unig cael taro ar gyfeillion newydd ac ambell arwr, ond gweld nifer o sêr mawr llenyddol yn siarad yn ddifyr a deallus am eu bywydau, a hefyd- yn bur annisgwyl- cael gwrando ar awduron anghyfarwydd yn trafod pynciau diddorol tu hwnt.

Dros y blynyddoedd diwethaf, cefais fy nenu i weld pob math o enwau mawrion yn y Gelli yn siarad yn wych, gan gynnwys Kathleen Turner, Nigella Lawson, a Rob Lowe (yn wir, ces “Shw Mae?” gan Rob, wrth iddo arwyddo’i hunangofiant y llynedd!), ond fe wnes i hefyd fwynhau sesiynau llai gydag Owen Sheers (yn dangos pytiau o’r ffilm a gynhyrchwyd o’r addasiad o’i  nofel Resistance), Gwyneth Lewis a Niall Griffiths yn trafod eu haddasiadau cyfoes o’r Mabinogion, yr hanesydd Niall Ferguson  yn tarannu am Civilization; The West and The Rest, y genetegydd o Gymro Steve Jones yn llywio’r sesiwn wyddonol â’r teitl gore erioed; Incest and Folk-Dancing; Why Sex Survives , a Justine Picardie yn rhannu pytiau o’i bywgraffiad am Coco Chanel.

O edrych ′nôl ar y chwe mlynedd diwethaf, a gorfod dewis y gorau a’r gwaethaf o’r Gelli , yna mae gen i ofn mai arwres mawr i mi ym myd ffasiwn, Vivienne Westwood (a oedd yno i lawnsio’i maniffesto diwyllianol Active Resistance To Propaganda ) oedd y siaradwraig waetha o lawer. Roedd ei holwraig Diana Quick yn wych, ond beth oedd ar ben y gynllunwraig yn ymosod ar gynulleidfa eiddgar y Gelli (o bobman) gyda’r geiriau “People don’t read anymore”!

Ond beth am y gore? Hmmm… rhaid dewis rhwng dau arwr, wnaeth wefreiddio’u cynulleidfaoedd yn llwyr.

Ar y naill llaw, yr oedd awdur cyfres ddirgelwch Wallander o Sweden Henning Mankell yn drydanol y llynedd, flwyddyn union ar ôl gorfod gohirio ei ymddangosiad yn 2010, ar ôl iddo ef ac ymgyrchwyr eraill ar  lynges dyngarol Gaza brofi ymosodiad erchyll gan filwyr Israel.

Roedd ganddo sylwadau craff am fywyd ei arwr ffuglennol a’i fywyd ef ei hun (mae e’n byw hanner y flwyddyn yn Sweden a hanner y flwyddyn yn arwain theatr gymunedol ym  Mozambique, ac yn fab-yng-nghyfraith i’r diweddar Ingmar Bergman) , yn ogystal â rhannu ei farn di-flewyn-ar-dafod ar yr ymgyrch ddyngarol, a hawliodd benawdau papurau newydd rhyngwladol y bore wedyn.

Ar y llaw arall, dwi erioed wedi eistedd mewn cynulleidfa a oedd wedi’u hudo cymaint gan un dyn, a fu’n hyrwyddo’i hunangofiant yno yn 2007. Trodd hyd yn oed yr holwr- cyfarwyddwr yr wyl, Peter Florence- i efelychu merch yn ei harddegau ym mhresenoldeb yr arwr carismataidd hwn. Ei enw? JPR Williams. Oes angen dweud mwy?

Dyw lein-yp eleni ddim yn cael ei chyhoeddi’n llawn tan benwythnos y Pasg, ond ar eu gwefan ceir tamaid i aros pryd, gan gynnwys ymddangosiad gan yr awdures Hilary Mantel, y diddanwr roc a rôl Tim Minchin, a chyngerdd gan neb llai na Bryn Terfel ar nos Wener yr 8ed o Fehefin.

Yn anffodus, am y tro cyntaf ers blynyddoedd mawr fydda i methu mynd eleni- ond am ddau reswm da; mae gen i briodas ffrind yn Istanbul ar y penwythnos cyntaf, yna ymweliad â dinas Helsinki i weld fy nhad yn derbyn Doethuriaeth anrhydeddus ym Mhrifysgol Lappenranta.

Ond os nad y chi erioed wedi bod o’r blaen dyma dip i wyryfiaid y Gelli. Sicrhewch eich bod yn aros yno am o leia noson- hyd yn oed mewn pabell, fel ry ni’n gwneud ers blynyddoedd, neu un o yurts Tangerine Fields fel y gwnaethom y llynedd- gan fod na gymaint yn mynd ymlaen yn y fringe gyda’r hwyr, yn ogystal â’r wyl ei hun.

Er gwaetha’r ffaith fod Eisteddfod yr Urdd mlaen run pryd, rwtch sbwriel yw’r grêd nad yw’r Cymry Cymraeg yn mynd ar gyfyl gwyl y gororau- dwi’n clywed Cymraeg yno ′mhobman, ac mae’n wych cael cwmni gwaraidd i gael chwerthin ar ben yr Hooray Henry’s, lawr o Lundain yn eu Hunter wellies.

I wneud yn iawn am y ffaith na fydda i yng Ngwyl y Gelli dwi’n benderfynol o fynychu pob un o’r gwyliau ar weddill y rhestr hon.

2. Penwythnos Talacharn, Ebrill 13-15, 2012

Ers ei sefydlu yn 2007, mae gwyl lenyddol Talacharn wedi denu dilynwyr o bell i dreulio penwythnos coll mewn lleoliadau amrywiol yn y pentre a anfarolwyd gan un o’i thrigolion enwoca, Dylan Thomas.

Ymysg perfformwyr amrywiol eleni  fydd yr awduresau Val McDermid ac  Allison Pearson, y bardd punk John Cooper Clarke; ein hen ffrind y genetegydd o Gymro Steve Jones, ac un o ffyddloniaid yr wyl ers y cychwyn, Howard Marks, yma’n trafod ei hanes gyda Leaf Fielding- awdur y gyfrol To Live Outside The Law .

Cynhelir hefyd sesiwn Tu Chwith yn y Fountain Inn, a pherfformiadau gan ddetholiad difyr o gerddorion; yn eu plith, Huw M, Y Niwl, Pen Pastwn, Cerys Matthews, Georgia Ruth Williams, Cowbois Rhos Botwnnog a Meic Stevens.

Sdim sôn eto am un o’r atyniadau mwyaf poblogaidd- y darlleniad blynyddol o sgript Twin Town gan aelodau o’r cast gwreiddiol yn y Millenium Hall- ond siawns y bydd na ryw gyhoeddiad yn nes at yr amser, er côf am y diweddar Huw “Fatty Lewis” Ceredig.

Gwyliwch y gofod!

3. Bedwen Lyfrau’r Bala, Mai 4-5, 2012

Yn dilyn Bedwen Lyfrau gampus yng nghanolfan The Gate yn y Rhath, Caerdydd y llynedd, allai mond eich annog i heidio i’r Bala dros benwythnos Calan Mai.

Eto, dyw’r raglen derfynol ddim wedi’i chadarnhau’n llwyr, ond diolch i waith clodwiw y trefnydd Bethan Mair o Gwlwm Cyhoeddwyr Cymru, mi alla i ddatgelu ambell i beth sy’n sicr o ddigwydd.

B’nawn Gwener y 4ydd o Fai, bydd Iolo Williams a Bethan Wyn Jones yn lawnsio’u cyfrol ar y cyd, Cynefin yr Ardd yng ngardd Ysgol y Berwyn, tra fydd na gryn ddathlu gyda’r hwyr pan gynhelir parti i nodi hanner can mlwyddiant siop lyfrau Awen Meirion yn Plas yn Dre.

Mae amserlen dydd Sadwrn yn gaddo’n un gorlawn, ac yn cynnwys llu o weithgareddau yn Neuadd y Cyfnod yng nghwmni Sali Mali, Heini a Pepa Pinc i’r plant bach, tra fod na weithdai amrywiol gyda’r prifardd Myrddin ap Dafydd a’r artist Huw Aaron i blant hýn (rhwng 9-13 oed), a sawl lansiad go ddifyr i oedolion.

Yn eu plith; nofel newydd Haf Llewelyn sef Hei Now Now, cyfrol am y Ddrama gan Emyr Edwards a chyfrol gynta o farddoniaeth y frenhines Eigra Lewis Roberts, yn ogystal â sgwrs o’r enw “Cyhoeddi Fy Nofel” dan ofal Bethan Gwanas , wrth iddi holi Lloyd Jones, Haf Llewelyn a Dewi Prysor am eu profidau nhw. Os fydd honno gystal sesiwn â’r orig ddifyr yng nghwmni Llwyd Owen, Gwen Parrott a Catrin Beard y llynedd, mi fydd hi’n werth y pres petrol ar ei phen  ei hun.

Wrth lwc, mae gen i lu o berthnasau’n byw yng nghanol y dre, a dim un taith rhyngwladol i nghadw i rhag mynd, felly fydda i’n siwr o’ch gweld chi yno. Eto, gwyliwch y gofod am ragor o gyhoeddiadau hynod gyffrous- mae’n gaddo’n chwip o benwythnos dda.

4. Gwyl Lenyddiaeth Dinefwr, Mehefin 29-Gorffennaf 1 2012

Fyth ers i mi dderbyn trydariad gan Brif Weithredwraig Llenyddiaeth Cymru, Lleucu Siencyn wythnos dwetha yn cynnwys y geiriau “prifeirdd, gangstas a gwartheg gwynion”  dwi’n llawn cyffro ar gyfer gwyl lenyddiaeth newydd sbon ger Llandeilo.

Mae’r rhestr o berfformwyr yn cynrhychioli gwledd o enwau mawrion o feysydd cwbl amrywiol, gan gynnwys y Prifardd Rhys Iorwerth , bardd plant Cymru Eurig Salisbury, Bardd Cenedlaethol Cymru Gillian Clarke- yn ogystal â’r bardd llawryfog Syr Andrew Motion;  awduron Cymreig fel Joe Dunthorne, Mike Parker, Peter Finch  a’r Cymro mabwysiedig Jasper Rees, a cherddoriaeth wedi’i guradu’n arbennig gan Huw Stephens a Jon Rostron o wyl Swn, yn cynnwys Emmy The Great a Gruff Rhys- ynghyd â’i brosiect diweddara, y Brautigan Book Club.

Ro’n i wrth fy modd gyda chyfrol o straeon byrion synhwyrus o swreal Trout Fishing in America gan yr awdur beat, Richard Brautigan, ac felly mae’r syniad o gael clywed ymateb Gruff a’i gyd-gerddorion- ynghyd â chyfraniadau gan y cyhoedd- i sesiwn o’r fath yn hollol mindblowing, i gael dyfynnu cefnder Gruff, Owain Meredith.

Hyn oll a llawer iawn mwy, gyda llaw (gan gynnwys comedi a sinema, a bwyd lleol o safon) ar faes Parc a Chastell Dinefwr, filltir yn unig o un o fy hoff drefi Cymreig.

Mae’r babell yng nghefn Cyrmit yn barod- o bydded i’r wyl hon neshau!

5. Gwyl Arall, Caernarfon,  Gorffennaf 6-8 2012

Er i mi golli Gwyl Arall y llynedd, ces i fodd i fyw ar benwythnos gwych yng Nghaernarfon nol yn 2010.

Nid yn unig cefais brofi sioe lwyfan Howard Marks yn neuadd y Farchnad, parti lawnsio Taliesin dan ofal Angharad Blythe a Sian Melangell Dafydd yn Nghlwb y Ceidwadwyr, ond hefyd cyngerdd gofiadwy gan Meic Stevens yn yr Anglesey ar nos Sadwrn.

Cynhaliwyd hefyd lu o ddigwyddiadau i leddfu’r penmaenmawr ar bnawn Sul, fel mordaith ar y Fenai yng nghwmni’r artist a’r diddanwr Bedwyr Williams, sgwrs wych rhwng Anna Fôn ac Artist Cymreig y Flwyddyn honno Elfyn Lewis, a holi treiddgar Ffion Dafis ac atebion ardderchog gan Dafydd James, wrth ddilyn llwyddiant Llwyth ledled Cymru.

Mae eleni’n gaddo’n glasur o Wyl Arall, gydag enwau fel Dr John Davies a’r ieithegydd David Crystal eisioes wedi’u cadarnhau, ynghyd â sesiwn ynglyn â chofiannau Kate Roberts dan ofal Francesca Rhydderch; taith lenyddol “Tyd am Dro Co'” rownd dre yng nghwmni Emrys Jones; gwaith celf gan y grwp Bocs (sy’n cynnwys artistiaid lleol fel Meirion Ginsberg ac Osian Efnisien), a’r sesiwn greodd argraff fawr y llynedd, sef  Dramau Pot Peint; chwe dramodydd, pedwar actor, a mis yn unig i sgwennu chwe drama deg munud cyn eu cyflwyno i gynulleidfa Gwyl Arall. Roedd Meic Povey, Llyr Gwyn Lewis ac Angharad Griffiths ymysg dramodwyr y llynedd- tybed pwy fydd wrthi eleni?

Gyda dros dri mis i fynd tan hynny, bydd na gryn dipyn mwy o enwau i’w hychwanegu at y restr faith, ac fedra i mond godi nghap i drefnwyr pob un o’r gwyliau hyn sy’n gweithio mor ddiwyd ar hyd y flwyddyn i sicrhau arlwy gofiadwy i’r gwyliau hyn oll.

Nac anghofier Gwyl y Dyn Gwyrdd, Latitude, Port Eliot a’r dwsinau o wyliau eraill- mawr o bach- sy’n brithio calendr y llyfrbryfaid sy’n hapus i deithio Cymru a thu hwnt, i gael chwa o awyr iach llenyddol, ac i dreulio amser yng nghwmni eneidiau hoff cytun.

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Dihangfa o'r Ddinas, Llyfrau. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

  1. Dywedodd sgentilyfrimi :

    Fel ti’n gwybod o ddarllen y blog, mi rydw i’n mynd i’r Gelli eleni am y tro cyntaf, ac os oeddwn i’n edrych ymlaen cynt, ar ôl darllen dy bwt am Wyliau Llenyddol yr Haf dwi’n edrych ymlaen hyd yn oed yn fwy! Erthygl ddifyr dros ben – diolch!

  2. Hysbysiad: Delweddau o’r Ddinas | Lowri Haf Cooke

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s