Adolygiad Theatr: Y Bont (Theatr Genedlaethol Cymru)

Y Bont

Adolygais Y Bont ar raglen BBC Radio Cymru Dewi Llwyd ar Fore Sul ar Chwefror y 10ed, 2013.

Dagrau, croen gwydd a gwibdaith ′nol mewn amser- tair elfen a brofais y Aberystwyth lai nag wythnos yn ôl, diolch i gynhychiad gwefreiddiol Y Bont.

Hanner can mlynedd yn dilyn protest gyntaf Cymdeithas yr Iaith ar Bont Trefechan, penderfynodd y Theatr Genedlaethol nodi’r achlsur mewn steil.

Dysgwyd wersi gan lwyddianau mawr diweddar National Theatre Wales– The Passion a Coriolan/us yn eu plith- ond aethpwyd sawl cam ymhellach i sicrhau profiad cynulleidfaol werth chweil.

Cafwyd cynhyrchiad aml-haenog, a blethodd yr holl elfennau ynghyd yn hynod ddeheuig; o  ffilmiau byrion  ac archif sgrin a sain hyd at theatr y stryd, oedd yn gwbl addas i’r lleoliad. Wedi’r cyfan, lle gwell nag Aberystwyth am“ berfformiad promenád”, lle wnaethpwyd y mwyaf o cafe-culture y dre?

Rai dyddiau cyn y perfformiad ar bnawn Sul y 3ydd o Chwefror, bum yn dilyn stori gefndirol y ddrama ar rydweithiau cymdeithasol, wrth i Kye a Dwynwen-y prif gymeriadau- ddiweddaru eu blogiau gwahanol. Penderfynais i a’m chwiorydd wneud penwythnos o’r achlysur, gan gyffroi’n llwyr wrth sbotio’r criw nesa atom yn Baravin ar nos Sadwrn.

Erbyn y bore Sul ei hun roedden ni wedi ecseitio’n lan, gan wylio’r fideos byrion a bartowyd o flaen llaw, ond heb wybod yn iawn beth i ddisgwyl. Mae’n rhaid i eraill deimlo union yr un fath oherwydd roedd Canolfan y Celfyddydau ar fryn Penglais yn orlawn o wynebau cyfarwydd yn ciwio’n llawn cynnwrf, ac yn eiddgar am ddrama dda.

Y Bont 048

Nid drama a ddilynodd, ond profiad theatrig o fri, a chwaraeodd y gynulleidfa ran ganolog o’r digwyddiad. Derbyniodd pob un o’r pum cant  o aelodau’r dorf bâr o gyrn clustiau gyda’u tocyn, yna, yn dilyn darllediad “radio” byw o’r emyn Pererin Wyf gan bedwarawd mewn gwisgoedd hanesyddol,  fe’u hysbwyswyd i osod y cyrn am eu pen gan lais brawd mawr lled-Orwellaidd.

Rhaid i’r olygfa o’r dorf- a ffilmiwyd ar gyfer cynhyrchiad teledu S4C gan gwmni Green Bay- ymddangos yn sbwci a swreal, wrth adleisio golygfa o Invasion of the Bodysnatchers . Roed y cyntedd yn llawn wynebau’n syllu’n fud ar sgriniau mawrion cyn gwylio ffilm fer am garwriaeth gyfoes rhwng Kye a Dwynwen.

Cafwyd adlais yma o Romeo a Juliet, gyda Chofi uchelgeisiol o ardal Caernarfon yn cynrhychioli’r Capulets a’r Montague mwyn yn hannu o Ferthyr, a rhyngddynt faes y gád y Gymraeg. Chwalwyd y berthynas dros eu gwahaniaethau diwyllianol- a’i annallu yntau i schmooze-io da chyfryngis.

Gan fod pytiau o’r Bont i’w gweld ar Twitter– fel fideos byrion chwech eiliad Vine– roedd hi’n brofiad newydd sbon cael derbyn sylwebaeth fyw  i ddigwyddiad theatrig o’r fath.

“Bach fel gwylio Dinas mewn torf rygbi #ybont” oedd ymateb sydyn un wag i’r sebon slic a gyflwynodd ramant rwystredig Kye a Dwynwen i’r dorf- ac roedd hi’n anodd anghytuno. Ar adegau o’r fath bu’n rhaid gosod yr iPhone i’r neilltu a hynny er parch at y ddrama.

Wedi hynny, siarsiwyd y gynulleidfa i ddal un o ddeg bys hen-ffashiwn, a deithiodd yn araf lawr bryn Penglais fel  gorymdaith angladdol dan arweiniad car heddlu unig. Wrth wrando’n dawel ar lais bach main Saunders Lewis yn darlledu’r ddarlith radio Tynged yr Iaith, cawsom ein hatgoffa sut gyflyrrwyd myfyrwyr 1963 i ddechrau protestio.

Y Bont

Wrth lanio ger y cloc canolog a cherdded lawr Great Darkate Street yn un flashmob mawr, ail-grewyd papuro’r swyddfa bost a phosteri’n mynnu statws swyddogol i’r Gymraeg gan yr actorion o golegau ledled Cymru. Gwelwyd Dwynwen, y cyflwynydd teledu yn holi ambell un, a darlledwyd fideo Vine ohoni ar Twitter o fewn munudau.

Y Bont

Y Bont

Gallwn glywed lleisiau’r protestwyr yn ein cyrn clustiau yn ysu i gael eu harestio. Ond pan ddaeth yr heddwas hamddenol ar eu traws,  dangoswyd dim ddiddordeb yn eu hebrwng i’r ddalfa.

Eu hymateb nhw i’r siomiant hyn oedd gwneud eu ffordd i’r Home Cafe, i drafod cam nesa’u hymgyrch dros baned. A dyna a siarsiwyd y gynulleidfa i wneud, wrth gael ein harwain gan y brawd mawr yn ein clustiau i un o ddeg caffi dethol.

Yno, rhannom fyrddau, tebotaid o de a theisennau cri â’r protestwyr gwreiddiol ac awduron y drama, cyn toi at y sgrîn fawr yn y caffi. Yn ogystal â phresenoldeb dynion camera Green Bay, Newyddion y BBC, a ffotograffwyr lleol- Marian Delyth a Keith Morris yn eu plith- ychwanegodd hyn oll at natur ôl-fodern y profiad o wylio’r gwylwyr yn gwylio’r gwylwyr.

Ar y sgrîn fawr, adrodwydd paratoadau’r protestwyr trwy gyfrwng sgript Angharad Tomos,  dros ffotograffau o gyfarfod yr Home Cafe, cyn gwylio atgofion y protestwyr eu hunain ar ffurf cyfweliadau dogfennol.

Difyr oedd clywed gonestrwydd Tegwyn Jones, a gyfaddefodd mai methiant llwyr fu’r digwyddiad gwreiddiol- wedi’r cyfan, ni chafodd ne eu harestio. I Menna Cravos, cymerodd y brotest ar y Bont ddim mwy na charter awr, ond fe barhodd am bum deg mlynedd. Ac yn ôl  Meic Stephens, roedd e’n gwybod ar y pryd  eu bod nhw “wedi starto rhywbeth”.

Dychwelwyd hefyd i’r sebon am funud neu ddwy, wrth i ni weld Dwynwen yn derbyn cerydd gan ei chynhyrchydd. Wrth holi cwestiynau yn y digwyddiad ei hun, doedd hi ddim yn ddigon ddi-duedd, a doedd y llysnafddyn di-enaid ddim yn hapus.

Cafodd Kye, yn ei dro, air â chyn-botestiwr di-Gymraeg dros beint, a’i siarsiodd i ail-ystyried ei agwedd…

O’r fan honno, ymgynnullodd y dorf unwaith eto wrth y cloc cyn ffurfio llif llawn emosiwn lawr at Bont Trefechan.

Y Bont

Wrth ddilyn y cyfarwyddiadau syml ond grymus “Croeswch y Bont”, llenwyd ein clustiau gan hwtio hen geir, wrth i’r brotest ei hun gael ei hail-greu ar ffurf seinlun synhwyrus.

Y Bont

Y Bont

Pupurwyd y bont gan yr actorion mud yn gafael yn ei gilydd ac mewn posteri. Daeth popeth i ben pan adunwyd Kye a Dwynwen yng nghanol y dorf, a gorffennwyd â snog, yna’r anthem genedlaethol.

Y Bont

Wedi dwyawr o daclo emosiynau byw, roedd gorffen mor  fflat ag elfen fwyaf arwynebol y darn yn siom a dweud y lleiaf.  Rwy’n tybio y bydd rhagor o’r berthynas rhwng Dwynwen a Kye i’w gweld yn y  ddrama a ffilmiwyd ar gyfer y teledu, a bydda i’n sicr am wylio’r darllediad. Ond mae’n biti na chawsom gyfle i dod i’w hadnabod yn well ar y prynhawn eu hun, er mwyn profi pwer eu penderfyniad i groesi pont eu perthynas.

Wrth deithio ar hyd strydoedd tawel Aber ar brynhawn dydd Sul, ces fy siomi hefyd gan y ffaith na chafwyd braidd dim ymateb gan bobol lleol. Fe basiom ambell i wyneb ag arnynt olwg “WTF?”, a daeth stop i gêm denis am ddeg eiliad cyn ail-gychwyn. Dangosodd y teithiwr nesaf ata i o Lanilar luniau o’i gamera digidol, o’r tyrfaoedd a dyrrodd i lenwi’r un strydoedd ar gyfer ffwdan y ffagl Olympaidd.

Mae’n wir mai pnawn Sul oed hi, gydag Aber fel y bedd, a hwylusodd y logisteg gymhleth. Ond un peth yw cyflwyno cynhyrchiad o’r fath i Gymru dysgedig oedd yn gyfarwydd â’r  cyd-destun. Peth arall yn llwyr, fel yn achos The Passion, yw llwyfanu cynhyrchiad hollgynhwysol sy’n meddianu’r medyliau a chroesawu criw newydd i’r gorlan.

Serch hynny, rhaid pwysleisio mai dyma un o’r profiadau theatrig gorau erioed i mi ei  phrofi yn yr iaith Gymraeg. Rhaid canmol y tîm cynhyrchu am fod mor barod i arbrofi â chymaint o gyfryngau, a hynny mewn modd mor ddyfeisgar.

Ychwanegodd dechnoleg a rhydweithiau cymdeithasol wir gynnwrf at ddigyddiad mor eithriadol. Wrth yrru nol i Gaerdyd, ces fy nharo gan ddau beth; yn gyntaf, ro’n i’n ysu i ddarllen ymateb pawb arall, a gwylio’r fideos newydd, er mwyn dal fy ngafael ar gynnwrf y diwrnod.

Sylwedolais hefyd fod y digwyddiad hwn gam enfawr ymlaen yn hanes y Theatr Genedlaethol. Bum mlynedd yn ôl, mwynheais gynhyrchiad Porth y Byddar yn fawr, a lwyfannwyd yn Haf 2007. Ar yr achlysur hwnnw nodwyd hannercanmlwyddiant y mesur seneddol i foddi Cwm Tryweryn ar ffurf drama lwyfan go rymus .

Mae na le i ddrama lwyfan, a bydd hi gyda ni byth, ond mae’r ffordd ry ni’n derbyn ac yn ymateb i adloniant wedi newid  yn llwyr mewn cwta bum mlynedd. Cynhaliwyd chwyldro tawel ar Bont Trefechan yn Chwefror 1963, ac yn addas iawn, profodd cynhyrchiad Y Bont  mai trwy ddulliau chwyldro yn unig y mae llwyddo i danio cynulleidfa gyfoes.

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Adolygiad, Theatr. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

  1. Hysbysiad: Canllaw Bach Caerdydd: Mis Chwefror | Lowri Haf Cooke

  2. Hysbysiad: Adolygiad Theatr: Dyled Eileen (Theatre Genedlaethol Cymru) | Lowri Haf Cooke

  3. Hysbysiad: Adolygiad Theatr: The Good Earth (Motherlode Theatre) | Lowri Haf Cooke

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s