Adolygiad Theatr: Y Negesydd (Theatr Genedlaethol Cymru)

Y Negesydd

Mae wastad yn braf gweld prif theatr Sherman Cymru yn orlawn, ac roedd pawb a’i nain yno ar gyfer llwyfaniad Theatr Genedlaethol Cymru o Y Negesydd.

Naw mis yn ôl, profwyd wreiddiau’r darn yng ngofod llai Theatr 2, fel rhan o brosiect cyfarwyddwyr newydd  Rhwng Dau Fyd. O’r dair ddrama fer a lwyfannwyd ym mis Medi, Marjory gan Caryl Lewis – dan gyfarwyddwyd Ffion Dafis – a ddetholwyd i gael ei datblygu ar gyfer taith gan y Theatr Gen.

Rwy’n cofio cydymdeimlo gyda’r ddrama fach honno, a lwyfannwyd ar ddiwedd y noson, yn dilyn dwy ddrama gyfoes a’m hudodd i yn llwyr. Fe’m dryswyd a nieithrwyd  gan gronoleg y darn, er i mi sawru dau berfformiad ysgytwol gan Geraint Lewis a Heledd Gwynn .

Rwy’n falch iawn i ddweud i’r fersiwn estynedig, dan enw newydd Y Negesydd,  gyfiawnhau ffydd Arwel Gruffydd ym mhotensial y ddrama fer wreiddiol. Fe gydiodd ynof i, gan fy nhrawsblannu i’n llwyr i ganol y ganrif ddiwethaf, ac i ardal ag iddi acen ac anian neilltuol Gymreig.

Mae’r ddrama – sy’n dal i deithio ledled Cymru tan Mai 24ain, 2014 –wedi’i gosod yn blwmp ac yn blaen yn Nyffryn Aeron  y 1950au, mewn bwthyn bach sy’n gartref i Elsi (Sara Lloyd Gregory)  a’i thad , Edgar (Geraint Morgan).  Gyda ‘Dat’ yn was bach i deulu lleol y Powells rhaid i Elsi droedio’n ofalus wrth “siarad dwli” gyda’i ffrindiau anweledig bore oes.

Yn eu plith y mae Nel, merch ddireidus tu hwnt, sy’n mynnu cadw Elsi ar ddihun. Mae’r lleisiau’n “neud dolur” i ben bach Elsie, a hynny mewn amryw ffyrdd . Caiff ei dwrdio gan ei chyfoedion, sy’n ei galw hi’n “gyp”  a’i gwthio i’r dalan poethion am saiard â’r meirwon.

Y mae’i thad – yn  wr gweddw , sy’n troi’n raddol at y botel – yn hollol rhwyg rhwng  gwarchod ei unig ferch rhag rhagfarn y gymuned, a chadw’i le yn y gymdeithas honno. Mewn golygfa dorcalonnus gwynebai Elsi wregys Dat am wrthod gofyn maddeuant gan Dduw nad yw hi yn ei weld na’i glywed.

Aled Pedrick a Sara Lloyd Gregory - Y Negesydd

Ei hunig ffrind go-iawn y gallai ymddiried i gadw’i chyfrinach yw Ifan (Aled Pedrick), y seryddwr mwyn. Safai’r ddau ar drothwy newid mawr wrth rannu’u hanghredinedd ynglyn â danfon dyn i’r lleuad. Ond pan aiff yntau i’r coleg – yng nghwmni’i phrif boenydiwr Annie Powell  (Lisa Marged)– rhaid i Elsie hefyd newid, neu golli’i phwyll .

Sefydlu sawl thema wnaiff act gynta’r darn, cyn ein trawsblannu rhyw ddegawd i’r dyfodol.  Daw merch yr ymylon i chwarae rhan ganolog yn nhrasiedi fawr y byd bach hwn.

Fe wyddwn o’r cychwyn mai stori ysbryd yw hon, diolch i oleuo enigmatig Elanor Higgins drwyddi draw. Ar ben hynny, cawn gyflwyniad chwareus i Elsie ar ddechrau’r darn wrth iddi chwarae â chynfas wen  . Mae’r set  di-rodres yn un grefftus o  syml, ac yn bluen arall yn het y cynllunydd Gwyn Eiddior.

Fe wyddwn ni hefyd mai ym Mhumdegau’r ganrif ddiwethaf y dechreua’r darn – am un peth, mae brechdan ham yn achos o lawenydd mawr! Mae gwisgoedd cartrefol  Edwina Williams Jones yn gweithio’n wych,  gan annog un i chwenychu sgert bert o frethyn Felinfach.  Ac er i’r gerddoriaeth jiwcbocsaidd ein gwthio i’r chwedegau – diolch i Elvis, Ketty Lester a’r Beach Boys –  mae coleg Caerfyrddin yn ddigon pell o Ddyffryn Aeron, i beri i Elsie droi’n “hen hanes” i Ifan  ymhen hir a hwyr.

Trwy gydol y ddrama, ceir seinlun amlhaenog gan y cyfansoddwr Dan Lawrence, gyda chorws lleisiol yn chwarae rhan ganolog. Try’r lleisiau dymunol, plentynaidd eu naws yn gôr orffwyll ym mhen Elsi wrth iddi grefu am ddim byd mwy na heddwch meddwl.

Y mae geiriau Caryl Lewis yn hanenen arall o gerddoriaeth; yn gyfareddol, ac  eto’n  greulon , wrth guddio anoddefgarwch mewn acen hardd. Buddiodd pawb o’r tîm cynhyrchu o gyfnod preswyl yn Theatr Felinfach, a bu’r trawsblaniad i i Gaerdydd yn un slic a hynod ddeheuig.

Y mae’r ddrama’n cynnig rhannau gwych i actorion ar eu gorau – gyda Sara Lloyd Gregory yn serennu fel Elsi annwyl. Gyda BAFTA Cymru dan ei ‘belt’ am chwarae Alys ar deledu, hoeliodd yr actores y sylw ym mhennod gyntaf  Y Gwyll, ac yn ei rhan yn The Utah Bride. Yn wir, ei gwaith yn y ddrama olaf hon – a oedd yn gywaith â Sharon Morgan – sydd i’w gweld yn glir yn ei pherfformiad yma fel Elsie. Gallwn ddim ond cydymdeimlo gyda’r eneth gath ei gwrthod, ond sy’n cymeryd rheolaeth lwyr o’i ffawd serch pawb a phopeth.

Sara Lloyd Gregory - Y Negesydd

Cynigodd Aled Pedrick a Lisa Marged berfformiadau disglair iawn, fel yr Ifan anwadal ac Annie anffodus – sy’n rhan a ddyfnheir tua’r diwedd, wrth gynnig haenen bellach o bathos.

Gwych iawn hefyd oedd gweld Geraint Morgan yn camu ’nol ar lwyfannau Cymru  fel  un o drueiniaid mawr y stori – a hynny wedi  codi archwaeth mawr i’w weld yn ôl yn ail gyfres  Y Gwyll.  Er mai stori Elsi, a ‘gwrachod’ o Gymru’r gorffennol yw Y Negesydd ar yr arwyneb, fe’n  hatgoffodd ni o’r Cymry cryfion hynny fu’n dioddef dan gysgod angau ar hyd eu hoes.

Dyma stori fer o ddrama  ag iddi themau oesol a blesiodd cynulleidfa aml-genedlaethol Caerdydd yn fawr – a rhaid canmol Ffion Dafis am gyfarwyddo ei chynhyrchiad mawr cyntaf i lwyddiant.

Ond mae’n bryd i mi ofyn, pryd gawn ni ddrama heriol, amlhaenog a chyfoes gan y Theatr Gen, sy’n adlewyrchu ein cyfnod cyfnewidiol ni i’r dim? Mae’n sbel go faith ers Sgint,Llwyth – drama a gomisiynwyd yn wreiddiol gan Sherman Cymru – a gynhyrfodd gymaint o bobol o bob oed ledled Cymru.

Mae’n bryd rhoi taw ar ymdrybaeddu yng ngorffennol  ein gwlad, a dal y drych at y genhedlaeth hon, neu mae na beryg go fawr i ni golli perspectif yn llwyr.

Mae Y Negesydd yn parhau ar daith ledled Cymru tan y 24ain o fis Mai, 2014; bydd yn ymddangos yn Clwyd Theatr Cymru rhwng Mai 16-17eg, Galeri Caernarfon rhwng Mai 19-20fed, cyn gorffen yng Nghanolfan Celfyddydau Aberystwyth  ar y 24ain o Fai. Cliciwch yma am ragor o wybodaeth.

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Adolygiad, Theatr. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s