BBC Cymru Fyw: Llyfr y Flwyddyn 2014 – Trwy Lygaid y Beirniaid

Lowri Cooke gan Luned Emyr(Llun gan Luned Emyr)

Cyhoeddwyd yr erthygl hon gyntaf ar wefan BBC Cymru Fyw

Wedi blwyddyn a mwy o ddarllen di-dor, ry’ ni feirniaid wedi  dod at ddyfarniad.  Braint ac anrhydedd fu beirniadu cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn 2014 – a bu’n brofiad i’w drysori.

Cafwyd hanner cant a phump o gyfrolau gwahanol , yn cyffwrdd â genres llenyddol o bob math. O astudiaethau academaidd a thrillers cyffrous, cofiannau  swmpus a chyfrolau o gerddi coeth.  Cefais groesi cyfandiroedd, a chrwydro ledled Cymru  – a myned penglogau pob awdur.

Cefais hefyd gwmni  cewri yn eu meysydd eu hunain; cyn-enillydd cystadleuaeth  Llyfr y Flwyddyn, Gareth Miles, a’r bendigeidfardd Eurig Salisbury.

Gareth Miles Lowri Cooke Eurig Salisbury gan Emyr Young

(Llun gan Emyr Young)

Fe ddechreuwyd ar y darllen ymhell dros flwyddyn yn ôl , ym mis Mawrth 2013, pan gyflwynwyd rhai o’r llyfrau ar ffurf e-lyfr o’r enw Nook. Wnaeth y Nook ddim para’n hir, mae gen i ofn – cefais fy nieithrio braidd gan ddyfais mor ddi-enaid ac un-deimensiwn. Er tegwch, ail-ddarllenais y cystadleuwyr cynharaf hynny ar ffurf llyfrau, oedd yn brofiad llawer gwell.

Mae’n swnio’n go ryfedd, gan fod gofod fy nghartre’n brin – ond roedd yn llawer gwell gen i gael llwyth o lyfrau gerllaw. Mae darllen er pleser yn brofiad gwahanol i ystyried craff  a rhaid cyfadde’ mod i’n ffafrio llyfr yn fy llaw.

Bum yn teithio gryn dipyn dros y flwyddyn ddiwethaf, a cefais y pleser o gwmni nifer o’r llyfrau yn Los Angeles, San Francisco, Fenis, Turin, Kefalonia ac Oslo. Dwi’n falch i ddweud na fu’n rhaid talu ceiniog mewn ffi excess baggage, a hynny serch y pwysau! Trodd y pentwr yn dŵr ar erchwyn fy ngwely, ond fe lwyddais i goncro pob un cyfrol – a mwynhau!

Llyfr y Flwyddyn 2014

Doedd gen i ddim syniad sut brofiad fyddai beirniadu ar y cyd â Gareth Miles ac Eurig Salisbury, ond rhaid dweud mai pleser o’r mwyaf oedd cael cwmni’r ddau, wrth i ni gwrdd i drafod y cyfrolau yn gyson mewn caffis ledled Cymru.  Galla i ddim ond cymharu’r profiad ag aelodaeth o glwb darllen cyfrin, ecsgliwsif tu hwnt, wrth i ni rannu ein barn yn ddifyr a di-flewyn-ar-dafod.

Llwyddais i ddwyn perswád ar y lleill yn achos ambell lyfr, a chefais fy siarsio i ail-ystyried cyfrolau eraill; yn hynny o beth, bu’n brofiad gwerthfawr a hynod ddadlennol.  Mae ganddom oll ein chwaeth ein hunain, felly cafwyd cyfrolau arbennig nad oedd wrth ddant y tri, ond cyrhaeddwyd consensws y rhestr fer yn hwylus iawn.

Ond sut goblyn oedd cymharu naw cyfrol mor wahanol? Yn syml, ail-ddarllen ac ail-ddarllen. Rhaid cofio hefyd nad yw darllen, na’r trafod, yn digwydd mewn gwacter llwyr; datblygodd gyfeillgarwch clos rhwng y tri ohonom ni , a chydbwyswyd beirniadu brwd â hel clecs am ein bywydau.

Bu’n flwyddyn fawr yn hanes Eurig wrth iddo briodi â’i gariad Rhiannon, a chyhoeddi’r gyfrol Buarth Beirdd, tra bu Gareth yn mwynhau ei rôl fel Taid ac yn addasu’r nofel Chwalfa gan T. Rowland Hughes ar gyfer y Theatr Genedlaethol.

Cefais flwyddyn a hanner difyr  iawn o sgrifennu, adolygu a darlledu – ond cododd hefyd ddigwyddiadau pur annisgwyl. Profais ddamwain car dychrynllyd, a gwynebais ganser fy rhieni, tra’n sgrifennu llyfr am Pobol y Cwm.

Yno, wrth law, yr roedd gweithiau Llyfr y Flwyddyn, i ddiddanu a chysuro a dadlennu, a  bu’r trafodaethau cyson gyda Gareth ac Eurig yn hollol anhepgor eleni. Bydd y seremoni a gynhelir yn Galeri Caernarfon nos Iau, yn benllanw ar flwyddyn arbennig.

Lowri Cooke Llyfr y Flwyddyn 2014

Wedi blynyddoedd o fod yn westai mewn cyfres o seremonïau dinesig – mewn sinema, neuadd gyngerdd a gwestai pum seren – bydd yn grêt cael trip i’r gogledd, yng nghwmni dau fonheddwr sy’n edrych yn wych mewn siwtiau. ‘Ro’n i yno’, yn y dorf, ar gyfer faux pas Rhodri Glyn Thomas – ar yr un noson ag yr enillodd fy nghyd-feirniad Gareth Miles wobr Llyfr y Flwyddyn 2008. Fe geisiwn ni’n tri fod mor bwyllog â phosib cyn agor pob enfilôp!

Bwriad y gystadleuaeth yw hybu gwerthiant a thrafodaeth iach am lenyddiaeth Gymraeg – ac  mae’n cynnig trosolwg o stâd bresennol y byd cyhoeddi Cymreig. Mae’r tri ohonom yn hapus gyda’r penderfyniad mawr – edrychwn ymlaen i glywed yr ymateb.

Bydd Lowri yn trafod y llyfrau ar raglan Post Cyntaf ar BBC Radio Cymru toc ar ol 7.30 ar fore Iau, Gorffennaf 10ed, ac ar Pethe ar S4C am 10.30pm.

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Llenyddiaeth, Llyfrau. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s