Adolygiad Theatr: 5 Cynnig i Gymro (Theatr Bara Caws)

5 Cynnig i Gymro

Mynychais fy film premiere cyntaf yn 1998 yng Ngwyl Ffilm Cymru, Aberystwyth; enw’r ffilm oedd Pum Cynnig i Gymro (Bride of War) . Cyd-gynhyrchwyd ffilm Peter Edwards rhwng tîm o Gymru a Gwlad Pwyl, ac fe’i gosodwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Cafwyd rhamant hanesyddol a ffilm antur go-iawn, â Huw Garmon (Hedd Wyn) yn serennu ynddi.

Fedra i’m dweud mod i’n ei chofio mewn manylder mawr – ro’n i’n fyfyrwraig ar y pryd. Ond mae un olygfa dlos yn mynnu aros yn y cof; priodas gudd rhwng Pwyles ifanc a Chymro.

Ail-ymwelir â’r hanes epig, a’r olygfa hyfryd hon, yn nrama lwyfan Bara Caws o’r un enw. Ac yn bur annisgwyl, mae’r cynhyrchiad ffilm yn ffurfio troad trist yng nghynffon y ddrama.

Arwr y darn yw dyn o Ddolgellau a ymunodd â’r fyddin ar drothwy’r Ail Ryfel Byd. Fe’i garcharwyd gan y Natsîaid, ac fe ddihangodd bedair gwaith, cyn cyrraedd adref ar ôl ei bumed ehediad. Tra’n garcharor yng ngwlad Pwyl, bu’n canlyn â geneth leol – carwriaeth a’i greithiodd am byth. Fe adawodd Gymru’n llanc ond dychwelodd yn ddyn, yn unplyg a di-gyfaddawd.

Seiliwyd y stori anhygoel hon ar hanes go-iawn y diweddar John Elwyn Jones, a rannodd y cyfan mewn hunangofiant yn 1971. Mae’n antur gafaelgar sy’n gweithio gystal yn y theatr ag ydyw ar seliwloid.

Nid sioe un-dyn mo’r ddrama , ond cywaith rhwng dau actor, fel yn achos cynhyrchiad Dyled Eileen (Theatr Genedlaethol Cymru). Dyfan Roberts sy’n chwarae John fel adroddwr oedrannus; Meilir Rhys Williams sy’n ei bortreadu fel milwr ifanc. Mae’r ddau yn rhannu’r llwyfan am awr a hanner o antur ac adloniant o’r radd flaenaf.

Ond nid ‘Boys’ Own Adventure’ yn unig a geir, i lenwi theatrau Cymru. Ymgeisir, yn ogystal, i dreiddio’n ddwfn i feddylfryd dihangwr o fri.

Cyflwynir hanes y Cymro o’i blentyndod llwm fel ‘John Elwyn bach Tŷ Pridd’. Cefnodd ei fam ar y teulu pan oedd John yn saith oed; yn dilyn hynny, aeth ei dad yn drempyn. Goroesodd dlodi a dirmyg ei fagwraeth ddifreintiedig, a chansen ei sgwlyn seicotig. Ond ar ôl ymuno â’r fyddin, canfuodd ei le, ac fe ddotiodd at drefn a disgybliaeth. Fel milwr, profodd ddychnwch a ddewrder di-hafal, ond hefyd hunanoldeb dyn.

Yng nghynhyrchiad Betsan Llwyd, cyflwynodd yr actor Dyfan Roberts gymeriad grymus John Elwyn Jones o Ddolgellau. Gyda’i lais awdurdodol, mynegodd angerdd a nerth a naddwyd o odrau’r Gadair.

Fel awdur y ddrama, â gafael gadarn ar y sgript, gwyrodd o’r haearnaidd i’r hynod dyner ar amrantiad. Aeth ag aelodau’r gynulleidfa ar siwrne droellog llwybrau’r cof, yn dywysydd comig, llawn hiwmor a phathos.

Yn gwmni hollbresennol oedd ei fersiwn iau, oedd ar brydiau’n cynrhychioli’i isymwybod. Llwyddodd Meilir Rhys Williams, gyda’i egni afieithus, i ddatgelu’r direidi tu fewn i gragen o ddur.

Cydweithiodd y ddau yn llwyddiannus, dan arweiniad Betsan Llwyd, a choreograffi Sarah Mumford. Galluogodd y set syml i elfennau eraill ddisgleirio; cerddoriaeth gynnil, goleuo craff, a chysgodion cydamserol a gydbwysodd dau berfformiad o fri.

Llwyddodd yr elfennau cefndirol hyn i’n denu ni fewn i feddylfryd Cymro unigryw. Portread cyflawn a gafwyd o ddyn a gig a gwaed, a hynny er gwell ac er gwaeth. O arwr anfodlon, a charwr ga’th gam, a llenor – a storiŵr – tan gamp.

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Adolygiad, Theatr. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

Un Ymateb i Adolygiad Theatr: 5 Cynnig i Gymro (Theatr Bara Caws)

  1. Hysbysiad: Adolygiad Theatr: Hogia Ni – Yma o Hyd (Theatr Bara Caws) | Lowri Haf Cooke

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s