Adolygiad Theatr: Pan Oedd Y Byd yn Fach (Theatr Genedlaethol Cymru)

Pan Oedd y Byd yn Fach

Adolygais y cynhyrchiad Pan Oedd y Byd yn Fach ar raglen Dewi Llwyd ar Fore Sul ar BBC Radio Cymru ar yr 17ain o Fai, 2015. Cliciwch yma i wrando eto.

Rhaid cyfaddef, wrth i mi baratoi i weld Pan Oedd y Byd yn Fach yng Nghastell Nedd, i mi brofi bach o Déjà vu; onid oedd y llynedd yn llawn ymatebion celfyddydol, i nodi 30 mlynedd ers dechrau Streic y Glôwyr yng Nghymru? O’r nofel Talcen Caled gan Alun Gibbard a’r cynhyrchiad ffilm llwyddiannus Pride, i ddrama gignoeth Siôn Eirian, Garw (Theatr Bara Caws), a’r Streic a Fi ar S4C; oedd posib i gynhyrchiad newydd y Theatr Gen gynnig rhywbeth newydd i gynulleidfaeodd?

Dwi’n falch i ddweud, fod ail-hanner y ddrama yn cynnig yr hyn dwi wedi dymuno’i weld ers tro gan y Theatr Genedlaethol; ymateb i brofiad dynion yn y Gymru sydd ohoni. Mae’r ddrama, gan Siân Summers, yn canolbwyntio ar bum ffrind o Gwm Nedd, llanciau ifanc yn eu harddegau hwyr, oedd yn fechgyn i löwyr adeg Streic 1984-1985.

Ddim cweit yn ddigon hen i fynd dan ddaear eu hunain, maent yn ysu i fynegi eu hanfodlonrwydd. Mae egni nerfus eu siarad gwâg yn cyfleu eu rhwystredigaeth i’r dim. Mae nhw’n cwrdd ar y waun – eu maes chwarae fel plant – un prynhawn ym mis Rhagfyr ’84; y cynllun yw ymuno â’r protestio ffyrnig ar y llinell biced. Pensaer y cynllun yw’r Kevin (Gareth Pierce) penboeth, sy’n fab i’r cynrhychiolydd undeb lleol – ond mae’n gandryll ei weld ei gefnder Garyn (Siôn Ifan), mab i ‘sgab’, yn ymuno â nhw.

Tyfu wna’r tensiwn rhwng y ddau berthynas ar hyd hanner cyntaf y ddrama, a rhaid i’w tri ffrind – Dyfed, Alun a Billy – gadw’r heddwch, neu ddewis ochr. Arweinir at grescendo treisgar tua diwedd yr act gyntaf – digwyddiad sy’n taenu cysgod maith dros fywydau’r pump llanc.

Ar ddechrau’r ail-hanner, clywn am farwolaeth un ononynt, ddeng mlynedd ar hugain yn ddiweddarach, ar achlysur aduniad i’r pedwar sydd ar ôl. Wedi hynny, archwilir etifeddiaeth y streic ar fywydau’r pump  – a hanes torcalonnus y cwm.

Braf yw gweld y Theatr Gen yn llwyfannu drama am ddynion mewn cymdeithas gyfoes, sy’n cynnig gwaith gwych gan griw o actorion disglair. Gallwn ganmol y pump, ond mae Ceri Murphy (Dyled Eileen) yn wefreiddiol fel y ffigur trasicomig Dyfed, y chwyldroadwr pragmataidd sy’n gweld y darlun mawr o bell.

Dau actor teledu amlwg – Gareth Pierce (Cara Fi, Y Gwyll, Caerdydd) a Siôn Ifan (Y Streic a Fi, Tir, Cara FiLan a Lawr) – sy’n chwarae’r ddau gefnder, a’r ddau yn denu cydymdeimlad mawr mewn dau act gwahanol i’w gilydd ; Garyn fel mab y ‘sgab’ tra’n ddyn ifanc, a Kevin, flynyddoedd yn ddiweddarach.

Mae cymeriad Billy (Berwyn Pearce) yn gredadwy iawn – bachan ‘twp fel slej’ yn yr ysgol, a fu’n benderfynol o aros yn y cwm. Yn weithiwr cydwybodol, yn ffrind da a thad balch, ond yn ŵr amherffaith i’w wraig – ai hwn yw symbol y ddrama o’r Cymro cyffredin cyfoes?

Fel Berwyn Pearce, mae Dyfed Cynan yn bresenoldeb cynnes ar lwyfan; y mae yntau’n cynrhychioli’r dosbarth canol newydd fel y ‘bleeding heart liberal’ Alun. Yn ddarlithydd yn y Drindod ac yn byw y ‘cliché Cwmrâg; How Green Was My Volvo…’ (chwedl Dyfed) yn Sir Gâr, â thocyn tymor i weld y Sgarlets – ac nid y Gweilch – pan nad yw’n gaeth i’w ffôn clyfar.

Bu bywyd iddynt oll yn lletchwith ar adegau – ac yn anos fyth i ambell un – ers y noson dngedfennol honno ddeng mlynedd ar hugain yn ôl. Ac yn hytrach na chadw cysylltiad â’i gilydd , fe’u hadunwyd trwy gyfrwng ‘people you might know’ ar facebook.

Y llynedd, cynigodd Rhys Parry Jones ac Eiry Thomas berfformiadau ysgytwol fel cyn-lowr a’i wraig yn nrama Garw, a eglurodd mai merched a fuddiodd fwyaf o’r sgil-effeithiau’r streic. Yma, mae merched yn bresenoldebau anweledig, yn ddioddefwyr ar gyrion eu bywydau, ag eithrio ‘Hi’, y cyn-Brif Weinidog Margaret Thatcher, a fu’n gyfrifol am drechu’r undebau a chau’r pyllau glo i lawr. Mae hi’n dal i’w corddi, er ei bod hi bellach yn ei bedd; hi o hyd yw briw agored y Cwm. Hi hefyd sy’n gyfrifol am yr islif o fysoginistiaeth sy’n dal i ‘gwrso’ trwy wythiennau ambell un.

Er nad yw’n sgript mor gyhyrog a Garw gan Sion Eirian, mae drama Siân Summers yn un onest a theimladwy, ac mae’r dafodiaith leol yn tasgu oddi ar y llwyfan. Ceir cyfarwyddo crefftus gan Aled Pedrick, sy’n fab i gyn-löwr o Gwm Tawe, a brofodd effaith y streic ar ei deulu a’i gymuned. Mae yntau’n sicrhau nad oes eiliad o lonyddwch yn perthyn i act gyntaf lawn tensiwn, mewn cymhariaeth ag ail hanner tipyn tawelach, i adlewyrchu dieithrwch y pum ‘py’tner’.

Dwi’n cofio siarad ag actor amlwg ar gyfer cyfweliad dro yn ôl, oedd yn gwaredu diflaniad yr ‘Arwr Cymraeg’ o’r llwyfan. Ymddengys ers tro mai oes y ferch yw hi – yn arbennig ar lwyfan y Theatr Genedlaethol – ac, os rhywbeth, yn gyfnod y gwrth-arwr ‘amwys’. Does ond rhaid ystyried Don Draper yn finale Mad Men yr wythnos hon, i weld fod hynny yr un mor wir ym myd teledu, a thu hwnt.

Dyma grisialu holl bwrpas y prosiect, yn ôl yr awdures Sian Summers, sy’n diffinio ail hanner yr Ugeinfed Ganrif, fel cyfnod o ‘ddirywiad yn urddas y dyn dosbarth gweithiol’.

Dwi’n mawr obeithio y bydd y ddrama rymus hon – sydd hefyd yn ddoniol iawn mewn mannau – yn sbardun i gynyrchiadau eraill am y profiad gwrywaidd Cymreig. Ar yr un pryd hefyd, byddai gweld cymeriad fenywaidd gyfoes ar lwyfan y Theatr Gen yn hynod braf.

Cliciwch yma am ragor o wybodaeth ynglyn â chynhyrchiad Pan Oedd y Byd yn Fach; mae’r daith yn parhau ledled Cymru i ganolfannau Theatr Sherman Cymru, Caerdydd (Mai 19-21ain); Theatr Lyric, Caerfyrddin (Mehefin 2-3ydd); Canolfan Taliesin, Abertawe (Mehefin 5-6ed); Theatr Mwldan, Aberteifi (Mehefin 8-9ed); Y Stiwt, Rhosllannerchrugog (Mehefin 12ed); Theatr Harlech (Mehefin 16-17eg); Galeri Caernarfon (Mehefin 20fed).

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Uncategorized. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

2 Ymateb i Adolygiad Theatr: Pan Oedd Y Byd yn Fach (Theatr Genedlaethol Cymru)

  1. Hysbysiad: Adolygiad Theatr: La Primera Cena (Theatr Genedlaethol Cymru) | Lowri Haf Cooke

  2. Hysbysiad: Adolygiad Theatr: The Good Earth (Motherlode Theatre) | Lowri Haf Cooke

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s