Picnic at Hanging Rock yn 40: Gwers i Gymru gan Awstralia

Picnic at Hanging Rock

Bydda i’n rhannu hanes y ffilm Picnic at Hanging Rock gan Peter Weir ar raglen Stiwdio ar BBC Radio Cymru

Eleni, yn Awstralia, mae na ddathliadau mawr i nodi deugainmlwyddiant Picnic at Hanging Rock. Os na welsoch chi’r ffilm eiconig hon erioed, byddai’n syniad chwilio amdani arlein. Bu’n rhan o don newydd o wneuthurwyr ffilm, a gynorthwyodd i greu hunaniaeth gyfoes Awstralia.

Gosodwyd y ffilm freuddwydiol, ar ddydd San Ffolant  yn y flwyddyn 1900, ac fe’i haddaswyd o nofel astrus Joan Lindsay. Fe ddilynir trip ysgol i fynydd cysygredig, wrth i’r wibdaith dros dro fynd o chwith.

Canolbwyntir ar griw o ferched ysgol bonedd gaiff eu rhyddhau am y dydd gan eu teyrn o brifathrawes, Mrs Appleyard (yr actores Rachel Roberts o Lanelli) .

Rachel Roberts Picnic at Hanging Rock

Yng ngwres y prynhawn, aiff pedair ar goll gan ddiflannu i’r gwyllt – am byth. Un ohonynt oedd Miranda (Anne-Louise Lambert), angel Boticelli o ferch,  â chanddi rymoedd rhagweledol.

Miranda Picnic at Hanging Rock

Cyffyrddwyd â nifer o themau ar hyd y ffilm, gan gynnwys tensiwn rhwng dwy genhedlaeth, a’r gagendor rhwng dau ddiwylliant gwahanol. Ar y naill llaw, y brifathrawes yn ei gwisg Edwardaidd rwystredig; ar y llaill, deffroad rhywiol y merched ifainc, yn eu ffrogiau ysgafn gwyn, ar drothwy canrif newydd sbon.

Aeth y ffilm hon ymlaen i hudo cynulleidfaoedd rhyngwladol, er mai ymateb cyymysg a gafwyd yn yr UDA i ddiweddglo amwys y ffilm, sy’n dal i anesmwytho hyd heddiw. Taflodd un perchennog sinema ei ddiod at y sgrin, gan ddweud ‘That’s two hours of my life I’ll never get back!’, Ond roedd y beirniad ffilm poblogaidd, y diweddar Roger Ebert, yn llawn canmoliaeth, gan ddyfarnu pedair seren i’r ffilm;

‘”Picnic at Hanging Rock” (1975)’, meddai, ‘constructs a film of haunting mystery and buried sexual hysteria. It also employs two of the hallmarks of modern Australian films: beautiful cinematography and stories about the chasm between settlers from Europe and the mysteries of their ancient new home.’

Dyma’r cynhyrchiad a sefydlodd yrfa’r auteur Peter Weir, yn sgil ei debut The Cars That Ate Paris (1974). Aeth ymlaen i greu argraff gyda Gallipolli (1981) a The Year of Living Dangerously (1982), cyn croesi’r Môr Tawel i’r UDA. Archwiliodd yr un thema, o’r ddeuoliaeth rhwng dau ddiwylliant mewn ‘hits’ mawr fel Witness (1985) a Green Card (1990).

Ond cafodd y ffilm ddylanwad llawer mwy pellgyrhaeddol na hynny, wrth helpu i ffurfio’r cysyniad o ‘sinema genedlaethol o Awstralia’, gan gyfrannu at hunaniaeth gyfoes y wlad.

Sut goblyn wnaethpwyd hynny, mewn cwta deugain mlynedd? A sut all Gymru efelychu’r un gamp?

Buddiodd Picinc at Hanging Rock gan bolisi’r llywodraeth, wrth dderbyn $440,000 (£200,000) mewn nawdd. Yr un fu hanes Walkabout (1971) gan Nicolas Roeg, a thrioleg Mad Max (1979 – 1985) George Miller, yn ogystal â ffilmiau eraill ar hyd yr 80au, gan gynnwys Crocodile Dundee (1986) a Dead Calm (1989).

Fe berthynai’r rhain oll i’r ‘New Wave’ o wneuthurwyr ffilm o Awstralia, a blethai straeon unigryw â thirlun a diwylliant y wlad,  gyda thema – ac apêl – fydysawdol.

Esblygu wnaeth y ffilmiau ar hyd y 90au, wrth i’r wlad dyfu mewn hyder; cyflwynwyd  arwyr ymylol, mewn comedïau bach cwyrci fel Strictly Ballroom (1992) , Muriel’s Wedding (1994) a The Castle (1997) . O hyn hefyd, tyfodd ddiwylliant ffilmiau byrion a ffilmiau hoyw y wlad, sy’n arwain y gád yn eu mesydd ers degawdau lu.

Bum yn feirniad, fwy nag unwaith, yng ngwyl ffilmiau byrion Iris yng Nghaerdydd – sydd ymlaen ar hyn o bryd. Mae dyfnder  a soffistigeiddrwydd ffilmiau byrion Awstraliai ben ag ysgwyddau yn uwch na chynnyrch gweddill y byd. Does ond angen gwylio enillydd prif wobr (£25,000) yr ŵyl yn 2012, The Wilding gan Grant Sicluna i ddeall hynny.

Lawlaw â hyn, profodd ecstrafagansas high-camp Baz Luhrmann, fel Moulin Rouge! (2001), Australia (2008) a The Great Gatsby (2013), lwyddiant torfol ar draws y byd. Ond union yr un pryd, cyflwynwyd dramau dwys a threiddgar Lantana (2001), Rabbit Proof Fence (2002), Animal Kingdom (2010),  i enwi dim ond tri.

Rabbit Proof Fence

Yn wir, cynrhychiolodd Rabblt Proof Fence gan Philip Noyce drobwynt mawr yn niwylliant Awstralia, wrth archwilio hanes tywyll y ‘Stolen Generation’; y miloedd o blant cyn-frodorol a fabwysiadwyd gan deuluoedd gwynion, yn ystod hanner cynta’r 20fed Ganrif. Dan gochl agwedd ‘waraidd’ y wladwriaeth les, aethpwyd ati i geisio bridio’r Aboriginies allan o fodolaeth.

Ar Chefror 13, 2008, cafwyd ymddiheuriad swyddogol gan yr Arlywydd Awstralia,  Kevin Rudd. Er nad y ffilm oedd yn llwyr gyfrifol am y penderfyniad hwn, chwaraeodd ran yn natblygiad y drafodaeth. Gweithredodd fel asiant dros newid, gan adrodd yr hanes ledled y byd, trwy gyfrwng poblogaidd y sinema.

Mae gan y cyfrwng y pwer i dreiddio’n ddwfn, nid dim ond  i gynnig dwyawr o adloniant. Chwaraeodd ddwylliant ffilm cynhenid  ran fawr yn hunaniaeth nifer o wledydd; o Rwsia a’r Almaen cyn yr Ail Ryfel Byd, i Loegr (dan gochl ‘Prydain’) yn ystod y 50au, Ffrainc y 60au, ac Iwerddon y 1990au.

Ni ellir dweud y cafwyd erioed ‘Ton Newydd’ Gymreig, ond mae lle i fod yn obeithiol. Gall lwyddiant rhyngwladol cyfres deledu Y Gwyll ymfalchio wrth godi ymwybyddiaeth, a denu diddordeb, ledled y byd. Esgorodd ei phoblogrwydd ar ffilm arswyd newydd Yr Ymadawiad (The Passing), sy’n plethu’r tirlun a diwylliant Cymreig ynghyd. Allan hefyd ar hyn o bryd y mae’r comedi tywyll  Just Jim, sy’n gosod artaith yr arddegau yng Nghwm Rhymni.

I’r rheiny sy’n gwarafun gweld gwariant ar y ‘cynyrchiadau bychain’ hyn, mae’n werth ystyried llwyddiant aruthrol Awstralia – a ffilm fechan, ryfedd  Picnic At Hanging Rock.

Treiddiodd y ffilm hon mor ddwfn i ymwybyddiaeth y wlad, cafwyd ymatebion annisgwyl iawn i’w deugainmlwyddiant. Syfrdanwyd  nifer wrth ddeall mai ffuglen pur oedd y ffilm, gan deimlo iddynt gael eu twyllo’n llwyr ers degawdau.  Ac ar dudalennau ffasiwn y cylchgrawn Marie Claire, gwelwyd merched mewn ffrogiau gwynion yn y gwyllt.

Ac ym mwthyn Rock Bottom, yng nghysgod y graig, mae cartref Tim Jones o Gymru, ers y Nawdegau. Mae e bellach yn un o artistiaid cyfoes amlycaf y wlad, ac mae’r tirlun yn ffurfio rhan fawr o’i waith. Es i yno, ar ymweliad – a arweiniodd at erthygl i gylchgrawn Barn – a chanfod nefoedd ar y ddaear.  O bryd i’w gilydd, dywed Tim, terfir ar heddwch Hanging Rock, gan sain ymwelwyr yn  efelychu cymeriadau’r ffilm.

Mae nifer yn dal i ddewis coelio’n llwyr yn y mytholeg, gan alw enw ‘Miranda’, yn ofer.

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Adolygiad, Ffilm. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s