Hygge

image

Cyfranais i drafodaeth am hygge ar raglen Bore Cothi ar BBC Radio Cymru ar ddydd Mawrth, Hydref 25ain, 2016. Cliciwch  yma i wrando eto.

Beth ar wyneb y ddaear yw’r ffenomenon  hygge, o Sgandinafia, sydd dros bob man ar hyn o bryd? Wel, faint o amser sydd gydach chi? Mae’n cwmpasu nifer fawr o elfannau, felly estynwch baned cyn ffeindio clustog a chornel clyd…

Ar y naill llaw, mae’n athroniaeth ac yn feddylfryd diwylliannol, ac ar y llall mae’n deimlad byw; yn crynhoi cysur a sicrwydd,  brawdgarwch a charedigrwydd – tuag at eraill ac atoch chi eich hun.

Er yr ystyrir hygge yn derm Daneg erbyn hyn, mae’n air benthyg o’r Norwyeg, oedd yn wreiddiol yn golygu ‘lles’ (wellbeing). Roedd hwnnw’n deillio o air Hen Norwyeg a Hen Almaeneg am ‘ystyried’ neu ‘meddwl’ ,  ac mae hefyd yn bosib ei fod yn gysylltiedig â’r gair hen  Saesneg ‘hug’ – coflaid, neu, i gofleidio. Does neb gant y cant yn sicr mewn gwirionedd, ond yn syml, fe’i ddefnyddiwyd yn gyffredinol yn gyntaf yn Nenmarc yn ystod y 19ed Ganrif;  mae’n adlewyrchu nodweddion diwylliannol yr holl weldydd hyn, sydd yn pwysleisio cymdeithas egalitaraidd, ac yn tanlinellu tegwch rhwng pawb.

Dyw cymdeithas ddim yn fêl i gyd yn Sgandinafia, ac mae’r gwledyd hyn yn gallu bod yn ddrud i ymweld â nhw, oherwydd fod y trethi yn andros o uchel.

Ond serch y cwyno arferol, fel ym mhob gwlad dan haul, dyw Llychlynwyr , ar y cyfan,  ddim yn gweld trethi uchel fel ‘cosb’ i’w ddioddef, ond yn hytrach fel buddsoddiad i gymdeithas ar y cyd. Oherwydd hynny, mae ansawdd bywyd yn uchel iawn; mae gwasanaethau iechyd  y gwledydd hyn o safon uchel iawn, a ceir addysg uwch yn rhad ac am ddim. Ceir hefyd gyfnodau tadolaeth sylweddol, a chydraddoldeb rhwng y rhywiau ym mhob dim. Ac mewn rhestrau ‘hapusrwydd’ rhyngwladol di-ri, daw’r Llychlynwyr ar y brig bob tro.

Mae meddylfryd creiddiol hygge hefyd yn rhan fawr o hyn oll.

Ond coeliwch chi fi, dyw hygge ddim yn egsgliwsif i’r gwledydd hyn yn unig! Gallwch chi brofi hygge neu deimlo’n hyggelig yn unman – hyd yn oed yng Nghymru fach! Y teimlad braf, dedwydd, bodlon, cysurus hwnnw sy’n ein taro ambell waith; y gyfrinach yw ei gydnabod, ei sawru, ac ymhfrydu yn y profiad byrhoedlog hwnnw, gan gydnabod nad ydyw’n para am byth.

image

Tra fod ymwybyddiaeth gofalgar, neu ‘mindfulness’ (sef cysyniad sydd ar gynydd yng Nghymru) yn ein annog ni i edrych i fewn arnom ni ein hunain, mae hygge yn brofiad mwy adlewyrchol,  ac yn gofyn i ni edrych allan ar y byd. Dyw hygge ddim yn gysylltiedig o gwbl â chrefydd; os rhywbeth, mae’n trin y seciwlar yn sanctaidd, wrth ddathlu profiadau bach bob dydd. ‘Gwnewch y pethau bychain’, chwedl Dewi Sant.

Y rheswm am fy niddordeb i yn y maes yw fy angerdd am bopeth Sgandinafaidd. Nid yn unig fy niddordeb yn llenyddiaeth a llunyddiaeth Nordic Noir – gan gynnwys gwaith Stieg Larssen, Henning Mankell, Camilla Lackberg a Jo Nesbo ac Yrsa Sigurðardóttir i enwi rhai– a chyfresi ditectif teledu fel Forbrysdelsen (The Killing) a Bron/ Broen (The Bridge), ond eitemau bach bob dydd sy’n llonni fy myd.  Daw fy hoff gwpanau Marimekko ac Arabia o’r Ffindir , gwlad sy’n trin dylunio a phensaerniaeth fel crefydd. Mae fy siwmper wlanen o’r Ynysoedd Faroe wrth law ar noson oer, a lamp marchysgall Paoul Henningsen o Ddenmarc yn goleuo fy mywyd bob dydd. Coeliwch neu beidio ond mae ‘hygge’ yn bresennol ym mhob un o’r pethau hyn.

Ar lefel mwy teuluol,  mae fy nhad yn thro mewn Arloesedd ym Mhrifysgol Bergen, Norwy; mae e hefyd yn Ddoctor er Anrhydedd ym Mhrifysgol Lund yn Sweden, a Phrifysgol Lappeenranta yn y Ffindir, yn dilyn blynyddoedd o gyd-weithio ar brosiectau yno, pan oedd e’n Athro ym Mhrifysgol Caerdydd.

image

Golygai hynny ymweliadau â’r holl wledydd hyn, a gwyliau eraill – fel dathliad pen blwydd Mam rai blynyddoedd yn ôl, a dreuliwyd yn ninas Stockholm.

image

Dwi wedi blogio am sawl ymweliad, â Helsinki ac Oslo, gan rannu ambell hoff rysait o Sgandinafia. Ac mewn gwirionedd, fe gynheuwyd y fflam gryn dipyn cynharach , ar ymweliad â ffrindiau i’r teulu  yn Nenmarc pan oedden ni’n blant bach. 

image

image

image

Felly dyna i chi sut ydw i’n sucker am bopeth Sgandinafaidd… ond beth yw’r atyniad, mewn difri calon? Apêl y prifddinasoedd yw eu bod yn ddiddorol a hanesyddol, ond  maent hefyd yn ganolfannau cyfoes dros ben.

iphone-2011-2013-928

image

image

Ceir pwyslais mawr ar ddylunio, a ceir digon o ofod ‘byw’, ynghyd â bwytai a chaffis gwych.

image

image

image

Ceir hefyd gefn gwlad bendigedig, a golygfeydd ysgubol, a gweithgareddau awyr-agored di-ben draw. Yn fwy na dim mae na ‘deimlad braf’ ym mhob un o’r gwledydd hyn – dwi bellach yn deall fod  hygge  yn rhan fawr o hyn.

Dros y blynyddoedd diwethaf, gwelwyd cynydd yn yr ymwybyddiaeth o hygge ledled y byd fel cysniad a fyddai’n fuddiol i bawb. Y llynedd, comisiynwyd dros hanner dwsin o lyfrau Hygge gan gwmniau cyhoeddi mawr Llundain, ar gyfer marchnad Nadolig 2016.

image

Darllenais chwech ohonynt i’w hadolygu, a’u mwynhau i raddau gwahanol, yn fawr. Beth oedd yn braf oedd sylweddoli mod i’n gwneud llawer o ‘bethau’ hygge yn barod, ond bu o fudd i ystyried hyn o’r newydd.  Mae hyd yn oed y profiad o’u darllen yn creu teimlad o hygge, felly dyma rai o’r pethau a ddysgais i…

  • Mae na bwyslais mawr ar olau, fel cynnau canhwyllau a thân go-iawn, i greu awyrgylch, ac arogleuon ‘hyggelig’.
  • Cofiwch fod gaeaf hirfaith y Llychllynwyr yn arw a llwm, felly ma nhw’n gwneud y gorau o’r tywyllwch wrth ddathlu cynhesrwydd, a hud golau.  Nadolig yn sicr yw uwchafbwynt blynyddol hygge ond ceir dathliadau mawr dros galan Mai  a Hirddydd Haf ym mhob un gwlad, fel Gwyl y Golau a gynhelir yn Nenmarc ar Fai y 4ydd.

image

  • Hefyd ceir pwyslais ar ddeunyddiau naturiol; croesewir natur i fewn i’r cartref wrth ddodrefnu’n ystyriol iawn, gan ddefnyddio pren, carreg, gwlân… deunyddiau, syml,  gonest a didwyll. Dyw ‘scented candles’ ddim yn hygge o gwbl, gyda llaw!

image

  • Pwysleisir werth hen bethau, a cyfunir yr hen a’r newydd yn aml; ardderlir yr athroniaeth ‘make do and mend’. Mae na reswm paham fod Scandi-chic fel cysyniad dylunio mor oesol – mae’n pwysleisio symlrwydd, cynildeb, minimalistiaeth, gan ategu ato bob yn dipyn; etifeddu ac/neu fuddsoddi mewn darnau ‘mawr’ o ddodrefn, ac ychwanegu clustogau neu lenni mwy cyfoes i ddiweddaru bob yn hyn a hyn. Ond mae ‘integriti’r’ cartref  – y sgerbwd sylfaenol – yn gadarn. Ceir hefyd yn aml yn y gwledydd hyn, mewn cartref, neu swyddfa, gornel hygge – cornel bach clyd, lle gallwch chi eistedd yn gysurus i ystyried, neu ddarllen, neu gymeryd seibiant bach dros dro.

image

  • Daw bwyd a diod, yn naturiol, i chwarae eu rhan, ac efallai mai ‘Fika’ yw’r enghraifft orau o hyn; ‘paned a chacen’, fel ‘kaffee und küchen‘ yr Almaenwyr – a’r Llychllynwyr yw yfwyr coffi mwya’r byd. Neulltir amser ganol bore i gael paned a chacen, prun ai mewn swyddfa, neu gyda ffrindiau, neu adre ar eich pen eich hun. Yn y swyddfa, mae’n helpu i greu awyrgylch ddedwydd, sy’n golygu fod y gweithwyr yn hapusach ac yn fwy cynhyrchiol.

image

  • Gwaith; mae hygge yn rhan fawr o gynllunio swyddfeydd y gwledydd Llychllynaidd; ceir soffas  cysurus ar gyfer tasgau lle mae’n rhaid darllen, a dodrefnir yn ofalus er mwyn sicrhau cydbwysedd i bawb. Does dim hierarchiaeth pyramidaidd fel a geir yma – mae pawb yn aelodau’r tîm. Hefyd, mae pobol yn gadael am adre fel arfer  am 5 o’r gloch ar y dot, a does dim ffasiwn beth a gweithio ar y penwythnosau i’r rhan fwyaf o bobol – mae amser personol, amser hamdden yn sanctaidd. Mae ‘work-life-balance’ yn gwbl greiddiol i’r diwylliant, ac mae mwy o Lychlynwyr yn dewis treulio eu hamser hamdden â theulu a ffrindiau na’r un ranbarth arall yn y byd.

image

  • Ceir pwyslais mawr ar yr elfen gymunedol, ar ddod ynghyd ag eraill – teulu a ffrindiau, dros bryd o fwyd, neu weithgaredd yn y gwyllt.

image

  • Ond gallwch hefyd sawru profiad hygge ar eich liwt eich hun, wrth fwynhau’r baned cyntaf o de ar fore oer, neu wrth ddarllen yn y gwely, gymeryd bath, neu arsylwi wiwer ar ganghennau coeden!!

image

  • Bethbynnag sy’n dod â phrofiad o ddedwyddwch i chi, sawrwch ef, a ymhyfrydwch y teimlad hwnnw.Yn sicr, does dim rhaid bod yn rhan o’r criw bob tro i sawru hygge o gwbl; mae na barch mawr i’r bobol hynny sy’n gyffyrddus yn eu croen eu hun.

image

  • Hefyd, ceir pwyslais mawr ar natur; ymarfer gweithgaredd yn yr awyr agored, yng nghwmni eraill, os yn bos, ond mae mynd â’r ci am dro yn hyggelig hefyd! Mae byd natur yn greiddiol i ddiwylliant y Llychllynwyr, ac mae gan nifer gaban di-drydan ( a di-wi-fi) ar yr arfordir neu yng nghefn gwlad.

image

  • Ond hefyd, mae cadw’n heiny yn greiddiol i ddiwylliant y Llychllynwyr – nid er mwyn edrych yn dda, ond i deimlo’n dda, ac yn gryf. Fydde bod yn ‘size zero’ yn da i ddim i wraig i Viking slawer dydd, ond bydde cluniau cryfion yn handi iawn wrth deithio trwy’r eira, neu ddianc rhag arth!!

image

  • Does dim angen gwario i brofi hygge, ac nid yw chwaith yn anelu am ‘hapusrwydd di-dor’ na pherffeithrwydd chwaith. Mae’n deimlad o ‘ddedwyddwch’ , ac yn gofyn i ni fod yn ‘bresennol’ yn yr eiliad , a sawru’r foment, a’r teimlad braf. Nid dihangfa o gymhlethdodau a thristwch bywyd, ond eiliad i oedi, neu anadliad dwfn, cyn symud ’mlaen.

image

Sut fyddai cyfleu Hygge trwy gyfrwng y Gymraeg? Wel er ei fod yn air sy’n amhosib i’w gyfieithu – ychydig fel cysyniad ‘hiraeth’ yn y Gymraeg, mae e mewn gwirionedd yn cynrhychioli’r gwrthwyneb i hiraeth, gan gynnwys elfennau fel perthyn, dedwyddwch, bodlonrwydd, clydwch a chysur..

Mae’r gair ‘cwtsh’ wrth gwrs yn neidio i’r meddwl, ond mae’n well gen i’r gair ‘coflaid’, gan ei fod yn cynnwys y gair ‘cof’, sy’n rhan greiddiol o ‘hygge‘; parchu’r gorffennol tra’n sawru’r presennol cyn bwrw mlaen a’r dyfodol. Efallai mai ‘hyfryd’ yw’r ansoddair agosaf, ‘Hyfryd iawn, ontefe?’, chwedl Eurwyn Pontsian; y profiad o ‘ymhyfrydu’ – neu (o gofio’r pwyslais ar natur) y cysyniad o ‘ddod ’nol at eich coed’. Neu beth am droi cysyniad fel ‘Lle i Enaid Gael Llonydd’ ar ei ben? Yn hytrach, creu ‘Lle i Enaid Gael Llawenydd’.

Paham felly fod y ffenomenon wedi cydio yn nychymyg pawb, a phaham, mewn difri calon, fod angen o leiaf chwech llyfr ‘Hygge‘ arnom ni? Oherwydd, yn syml, mae’n diwylliant ni wedi newid mor aruthrol dros y ganrif ddiwethaf, ac yn sicr dros y ddegawd ddiwethaf; mae technoleg, yn arbennig, wedi ein dieithrio ni o’r hyn sy’n bwysig mewn bywyd, sef teulu, ffrindiau, a’n perthynas greddfodl ni â’r byd natur. Er fod cymaint o elfennau hygge yn swnio’n amlwg iawn, mae’n dda cael ein hatgoffa i fod yn fwy gofalgar, yn fwy caredig gydag eraill, a ni ein hunain, ac i fod yn llwyr ymwbydol o gyfraniad y pethau bychain i’r darlun mawr.

Ond oes, mae na le, i feirniadu dylanwad hygge ar y diwylliannau hyn yn ogystal. I rai ymwelwyr a mewn-fudwyr, mae’n medru bod yn anodd i dorri i fewn i gylchoedd hygge hir-sefydliedig. Mae rhai’n beirniadu’r Llychllynwyr am dreulio mwy o amser adre yn swatio â theulu a ffrindiau, na chreu gofod yn eu bywydau i bobol newydd. Ond ar y cyfan, rhaid i mi gyfaddef, o fyw mew ‘cymdeithas’  sydd ar ei gliniau tra’n gaeth i’r iffôn a’r gliniadur – mae ethos goleuedig Hygge i’w glodfori.

Beth am i mi ddirwyn i ben â cherdd gyfarwydd i ni Gymry sy’n debygol o gyffwrdd a chynhesu’r galon ymhen dim? Nid yn unig y mae’r geiriau’n asio’n berffaith â’r meddylfryd Llychllynaidd, ond mae’n rhoi blas i bawb o bach o ‘hygge Cymraeg’.

Ar Hyd y Nos

Holl amrantau’r sêr ddywedant, ar hyd y nos;
Dyma’r ffordd i fro gogoniant, ar hyd y nos.
Golau arall yw tywyllwch i arddangos gwir brydferthwch
Teulu’r nefoedd mewn tawelwch ar hyd y nos.

O mor siriol gwena seren ar hyd y nos,
I oleuo’i chwaer ddaearen ar hyd y nos.
Nos yw henaint pan ddaw cystudd, ond i harddu dyn a’i hwyrddydd
Rhown ein golau gwan i’n gilydd ar hyd y nos.

John Ceiriog Hughes (1832-1887)

Cyfranais i drafodaeth am hygge yng nghwmni Dorian Morgan a Heledd Cynwal ar raglen Bore Cothi ar BBC Radio Cymru ar ddydd Mawrth, Hydref 25ain, 2016. Cliciwch yma i wrando eto.

image

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Uncategorized. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s