Protest Fudr: Ynys (Dirty Protest Theatre)

Gwledd o wleidyddiaeth a brofwyd dros baned ar benwythnos cyntaf Tafwyl, wrth i gwmni theatr ymylol Dirty Protest gynnal ‘Protest Fudr’ yng nghaffi dinesig Little Man Coffee. Ond nid agitprop oedd yr arlwy ar gynnig ar nos Sul, na dadlau chwyrn y misoedd dwethaf, ond  bratheidiau bychain o bryderon bob-dydd sy’n  perthyn i’r darlun mawr.

O  ddeiet-io i ddêtio, magu plant a’u cadw’n saff, archwiliwyd yr hyn sy’n ein cadw ar effro ganol nos. Naws llon oedd i’w deimlo ar hyd y noson gyfan, a groesawyd  gan y dorf ar nos Sul. Ond treiddiodd y lleddf, yn ogystal, i gilfachau annisgwyl, i’n sadio a’n hanesmwytho.

Fel yn achos pob sioe ers sefydlu’r cwmni yn 2007, cynigwyd thema i chwech awdur – sef ‘Ynys’ yn yr achos yma – a thair wythnos i sgwennu drama ddeg munud.  Cafwyd ensemble o actorion, a’u sgriptiau wrth  law, dan gyfarwyddyd yr actor Siôn Pritchard. Dan bwysau o’r fath, rhaid canmol cyfraniad pawb, yn arbennig y newydd-ddyfodwyr.

Cychwynwyd â drama deneuaf y noson sef Cybi gan Elgan Rhys. Chwaraeodd Lloyd Meredith a Gethin Bickerton ddau gariad yn cyfarfod ar Grindr, cyn ceisio cynnal perthynas hirbell. Er i’r sgript danlinellu sawl is-thema oesol,  am wrth-daro rhwng profiadau a disgwyliadau, doedd dim llawer o ‘ddrama’ wrth i un deithio’r byd, i ddarganfod ei hun, a dynion eraill. Ni ychwanegodd y sboncio ’nol a ’mlaen mewn amser at ein dealltwriaeth o’r sefyllfa, a doedd y mynegiant ddim yn glir bob tro. Ond i bawb sydd wedi caru, a’u brifo drachefn, roedd yma ddigon i daro tant.

Dilynwyd Cybi gan ddrama gyfoes Anwar a Simone gan Lisa Jên, a ddenodd chwilfrydedd o’r cychwyn cyntaf.  Chwaraeodd Osian Llywelyn Edwards ddyn ar binnau yn ddeheuig, gan ein cam-arwain i gredu mai comedi, am rieni’n disgwyl babi, oedd dan sylw.  Ond trodd ei banics ‘or-ddramataig’, a pheswch cynyddol ei bartner (Elin Haf Davies), yn sefyllfa enbydus dros ben. Anheg fyddai datgelu manylion y troad, gyda pherfformiad yn Galeri Caernarfon ar y gweill. Ond digon yw dweud  y gwyrdroir stori newyddion ddiweddar, gan gynnig cip bersonol iawn ar drasiedi fawr. Serch sensitifrwydd y testun, ceir ffin bendant rhwng diweddglo effeithiol a melodramatig mewn drama fer,  a gofynnir am berfformiad mwy cynnil tua’i therfyn, rhag colli cydymdeimlad y dorf.

Cyfarfyddiad dau ddieithryn a gafwyd yn Dwy Frân, drama gomig gan Dafydd Llewelyn, sy’n troi ystrydebau rhamantus ar eu pen. Cydymdeimlodd y dorf â chymeriad Dafydd Emyr o’i ebychiad cyntaf un, wrth ddamio’i grucymalau tra’n penlinio ar lawr. Efelychai ffigwr arwrol fel Sisiffws, pe bai yntau’n Fonwysyn o hen lanc llawn ffws. Mae’n cyfarfod â merch yn nhwyni tywod Llanddwyn, lle mae ganddo gynllun pendant ar waith. Ond nid Love Island mo Sir Fôn, fel y cawn ein hatgoffa gan y ferch (Catrin Mai), sydd, yn groes i’r disgwyl, yn llawn cynghorion doeth. Dyma ddrama sydd â’i gwreiddiau yn Theatr yr Abswrd, ond nid ‘tŷ ar y tywod’ mo’r ddrama hon. Diolch i berfformiadau disglair, cynheswn at ddau gymeriad hoffus sydd â’u traed yn sownd ar y ddaear, tra hefyd yn syllu ar y sêr.

Cyfnewidiodd Catrin Mai yr ‘hulpan fusneslyd’ flaenorol am ‘yummy mummy’ ddosbarth canol Cymraeg, yn ‘Ynys’ gan y ddiddanwraig Beth Angell. Estynoddd y wraig wahoddiad i’w ffrind (Elin Haf Davies) ddod i rannu potel o win, i gael bedyddio cegin newydd ei chartref moethus.Wrth i’r ddwy eistedd ger symbol statws yr yr ‘ynys’ ganolog, cymharwyd bywyd sengl â dyletswyddau priodas. Crybwyllwyd pob dim, o blow-jobs i brîlims, cyn i’r ddrama gymeryd troad annisgwyl. Pleser oedd clustfeinio ar ddeialog ffyrnig o ffraeth rhwng dwy Gymraes gyfoes. Gallai’r ddrama yn hawdd fod yn beilot drama radio neu sit-com gan Sharon Horgan; cywasgwyd y diweddglo yn rhy frysiog, gwaetha’r modd, ond mae’n bendant angen ei hymestyn ar gyfer cynulleidfa ehangach.

Yn y ddrama Tom ac Elin, cyfosodir fywydau dau ddieithryn, cyn i lwbrau’r ddau groesi dan gysgod trasiedi. Dyma ddau felin bupur sy’n brolio’u bywydau yn ddi-baid, tan i ffawd brofi nad oes geiriau ambell waith. Cyflwynir Elin (Elin Haf Davies) a Tom (Osian Lewelyn Edwards) yn effeithiol yn sgript Chris Harris, gyda’r ddau yn fodlon iawn eu byd; y naill yn fam ddedwydd, a’r llall yn daid balch, a’r ddau yn dröedig braidd. Ond rhwng y llinellau dehonglwn ddyfnder yn y ddau, a dechreuwn amau fod newid ar droed. Portread di-rodres a geir o Elin, a bron yn fecanyddol yw ei sgript, tra tinc hunan-amddiffynnol sydd i lif-yr-ymwybod Tom, a cyn hir fe ddarganfuwn pam. Er y gwelwn ni’r troad yn dod o bell, fe’i ofnwn, gan bryderu ar ran y ddau. Llwydda’r actorion i’n darbwyllo, diolch i sgript bur ddyneiddiol, a chyfarwyddo hynod gynnil, ysgafn-droed.

Yn olaf, ond nid leiaf, Un Bach Arall lenwodd slot  newydd-ddyfodwr Protest Fudur. Yr actores Bethan Ellis Owen ‘bopiodd ei cheirios’ fel dramodydd y tro hwn, ar y cyd â Rhiannon Bolye. Cynigwyd  gyfle euraidd i Elin Haf Davies arddangos ei sgiliau comedi corfforol yng nghwmni angel (Gethin Bickerton) a diafol (Dafydd Emyr) o fri. Byrdwn y ddrama oedd brwydr fewnol merch i anwybyddu’r ysfa am fwyd, yn y gobaith o gyrraedd Halkidiki â bikini bod. Ond diolch i ddiafol mewn croen, a’i hoffter am lager a ffags, pa obaith oedd ganddi o oresgyn temtasiwn? Cusur Job a gynigwyd iddi  gan yr angel piwis dros ben, oedd ’run mor gyfrifol am ei dagrau mawr.

Diolch i ddrama hynod ddigri, a pherfformiadau tan gamp, daeth y noson i ben â chwerthin mawr, a chymeradwyaeth gynnes iawn, i bawb. Nid peth hawdd yw llunio drama fer ddeg munud o hyd – boed honno’n un llon neu yn lleddf –  ac rwy’n llawn edmygedd i’r tîm cyfan am gyflwyno’r fath gamp. Ond ddeng mlynedd ers sefydlu cwmni theatr Dirty Protest, yn bennaf er mwyn hybu sgrifennu newydd, profwyd droeon werth noson o’r fath. Diolch i griw glân, gloyw theatr ymylol Protest Fudr, mae’r Theatr Gymraeg yn bendant ar ei hennill.

Bydd cwmni theatr Dirty Protest yn perfformio’r un sioe – chwe drama fer yn yr iaith Gymraeg wedi’u hysbrydoli gan y thema ‘Ynys’ – yn Galeri, Caernarfon, ar nos Wener, Gorffennaf 7ed, 2017. Cliciwch yma am ragor o wybodaeth.

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Adolygiad, Caffi, Theatr. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s