Cegin Lowri: Blwydd-jin Newydd Dda!

Blwyddyn newydd dda i chi, ac i bawb sydd yn y tŷ! Dwi ddim yn gwbod amdanoch chi, ond bu’r wythnos gyntaf ‘nol i’r gwaith yn ddigon heriol i mi, wedi gwyliau Nadolig llawn gwledda, coginio a gorweddian o gwmpas yn darllen, gwylio ffilmiau a bwyta After Eights. Fodd bynnag, ‘ymlaen mae Canaan’, fel mae nhw’n ddweud, a tra’n llunio rhestrau ‘to-do’ di-ri derbyniais wahoddiad i ddenu dŵr i’m dannedd.

Ges i neges gan Siân Brooks o gwmni jin Gŵyr yn holi a fyddai diddordeb gen i archwilio coginio gyda jin, a sgrifennu blog Cymraeg am y profiad. Wel yn gyntaf, diolch iddi hi am feddwl yn greadigol am gynnwys diddorol – a hynny yn yr iaith Gymraeg. Ac yn ail, am gyfle gwych; dwi’n hoffi G&T, a charu coginio – aeth fy meddwl ar ras yn syth, cyn cytuno ar unwaith. Bu Siân yn ddigon caredig a danfon potel o jin Gŵyr yn y post,  ynghyd â channwyll hyfryd iawn, ac es i ati i drefnu gwledd gyda ffrindiau.

Nawr, dydw i ddim yn danysgrifwraig i ‘Ionawr Sych’; paham fydde chi am gosbi eich hun yn y fath fodd ym mis creulona’r flwyddyn? Rwy’n un i gredu mewn cymedroldeb, a bod tipyn bach o bob peth yn dda i bawb – yn yr un modd, dydw i ddim yn credu bod unrhyw ‘ddeiet’  llym yn gynaladwy, nag yn deg iawn ar y corff – na’r enaid, chwaith. Yn bendant, mae dechrau’r flwyddyn yn gyfnod i bwyllo a swatio wedi gloddest y Nadolig, ond dyw hynny ddim yn golygu amddifadu’ch hun yn llwyr.  Yn bersonol, dwi’n gweld y cyfnod ar ôl Calan yn adeg da i ymgolli yn y gegin, ac felly gwirionais ar y syniad o her gogyddol.  Ac roedd cael fflyrtio â ‘Jinuary’ neu ‘Ionawr Jin Sych’  yn apelio mwy na llwyrymwrthod am 31 diwrnod.

Rwy’n tueddu i goginio tipyn â gwin, ar gyfer nifer o ryseitiau sy’n hen ffefrynnau gyda mi. Beth fydde Boeuf Bourgignon heb hanner potel o win coch, neu Moules marinière heb joch da o win gwyn? Ond coginio gyda jin? Mae’n swnio bron yn anfoesol! ‘Mother’s Ruin’, wedi’r cyfan, oedd un disgrifiad hanesyddol ohono. Ond dros y flwyddyn a fu, yn sgrifennu llyfr Bwytai Cymru, daeth un peth yn amlwg; mae jin yn hynod ‘in‘ erbyn hyn.

Dwi’n dotio, er enghraifft, at Jin Llechen Las o Ddinorwig, a’i flas hadau coriander. A prin y gallwch chi symud heb weld poteli amryliw jin Aber Falls, na chwaith jin ‘Pollination’  a’i flas  mêl blodau gwyllt, o ddistylldy Bro Ddyfi. Yn achos potel hardd Gŵyr, mae ei streipiau glas a gwyn yn adleisio crys mariniere y morwr Llydewig, a anfarwolwyd gan Coco Chanel.

Nid cyd-ddigwyddiad mo hynny wrth gwrs, gan fod nifer o berlysiau’r jin yn deillio o arfordir Penrhyn Gŵyr. Ond prif flasau y gwirodyn hwn yw ffenigl, grawnffrwyth pinc a lemwn – a dyna wnaeth arwain y fwydlen ar gyfer y wledd.

Dechreuais feddwl am seigiau sydd eisioes yn ffefrynnau gen i, y gallwn eu haddasu er mwyn cynnwys jin Gŵyr. Trois hefyd at fy ‘llyfrgell’ o lyfrau coginio a sgrifennu bwyd, i sicrhau mod i ar y trywydd iawn. Ges i fy siomi braidd (er, nid fy synnu, rhai dweud) i ddarganfod nad oedd llawer o enghrefftiau o goginio gyda jin, ond ces i hwb wrth fyseddu dwy gyfrol yn fy nghasgliad i.

Diolch byth am Elizabeth David, ddweda i, a’i hagwedd eofn at goginio gyda gwirodydd, gan gynnwys whisgi (gyda chig moch a phate afu) ac anisette (gyda chimwch a saws soy), yn ei chyfrol An Omlette and a Glass of Wine (1984).

‘Gin, we are told, is one of the purest spirits made, and juniper berries, the baies the genièvre or ginepro from which Geneva or gin derived its name, provide the characteristic flavouring which everyone who ever drank a glass of gin in their lives would recognize when he tastes the juniper-berry flavour in Provençal game terrines and certain Northern Italian sauces, and stuffings for partridge  and pheasant; and eau de vie de genièvre is a spirit used in French and Belgian Ardennais regional cooking, so it seems extraordinary that people blanch at the suggestion that gin should go into casseroles. At least, before shuddering, or crying ‘barbarism!’ and ‘Escoffier never said…’ look up – and cook – the delicious recipe for veal kidneys à la liégeoise given by Mr Ambrose Heath in his Good Food (Faber & Faber). The kidneys are cooked whole in butter and just before serving them you throw in a wineglassful of burnt gin and a few crushed juniper berries. This is quite wonderful…’

Trois hefyd at feibl ysbrydoledig Niki Segnit, The Flavour Thesaurus – Pairings, Recipes and Ideas for the Creative Cook (2010).

Mae ganddi is-bennod bach difyr ar  goginio gyda merywen (juniper), gan egluro fod yr aeron bychain chwerw’n gweddu’n arbennig o dda i helgig (e.e. hwyaden, ffesant a chig carw), ond yn paru’n dda hefyd gyda bwydydd chwerw eraill; yn eu plith, cig eidion, mwyar duon, cabaits, grawnffrwyth pinc, caws caled o’r ddafad (fel pecorino, gaiff ei drochi mewn juniper a finegr Balsamig), lemwn, olewydd, oren, cig moch (porc), Proscuttio, saets a rhiwbob.

Roedd sêl bendith y ddwy yn ddigon i mi,  ac felly trefnais swper i ffrindiau a bant â mi…

Wedi i Gwenllian a Rhiannon gyrraedd, dyma gyflwyno ‘bob o’ G&T yr un; tonic ‘Môr y Canoldir’ gan gwmni Fever Tree, ac aeron meryw, sleisen o lemwn a dail ffenigl. Iechyd da yn wir!

Cwrs Cyntaf: Corgimychiaid Jin-sur

Ar gyfer y cwrs cyntaf, trois at hen ffefryn o rysait, sy’n hawdd iawn ei baratoi. Rwy’n hoff iawn o gorgimychiaid, yn arbennig rysait a greais i yn sgil ymweliad â bwyty yn Östermalm, Stockholm, ac a ddatblygais ymhellach yn sgil fy nheithiau niferus i Olhão, Portiwgal. Y prif gynhwysion arferol yw garlleg, gwin gwyn a coriander; penderfynais addasu’r rysait rhyw fymryn, i adlewyrchu blas sitrws y jin, gan gynnwys mwy o flasau o’r Dwyrain Pell, gan gynnwys sinsir a lemwnwellt.

Rhaid i mi gyfaddef wrth dywallt y jin i’r ffrimpan, blasais damaid, ac roedd yr alcohol yn eithriadol o gryf… bron iawn i mi ddifaru’r her wirion, wir. Ond wrth i’r saws ddechrau ffrwtian, anweddodd yr alcohol, i adael cynhesrwydd cyfoethog wnaeth weddu i’r tanbeidrwydd Dwyreiniol. Roedd y canlyniad yn fendigedig. Mae’r rysait isod yn gweini 3-4 person.

3 Llwy Fwrdd o Olew Olewydd (ychwanegwch ragor wrth ffrio os ydych yn dymuno)

Dau lond llaw o Gorgimychiaid o’r Farchnad (neu 2 becyn o’r archfarchnad)

1 Nionyn wedi’i dorri’n fân.

10 gewin Garlleg wedi’u torri’n fân (defnyddiwch lai os ydych yn dymuno)

1 Darn o Sinsir Ffres, maint eich bawd (wedi’i dorri’n fân)

2 welltyn Lemwnwellt (un wedi’i dorri’n fân, y llall i ychwanegu blas i’r potes)

1 Llwy Fwrdd o goesau Coriander (wedi’u torri’n fân)

2 Llwy Fwrdd o ddail blodeuog Coriander

1/2 Llwy De o greision Tsili (Chill Flakes)

100ml Jin Gŵyr

Halen a Phupur

  1. Torrwch y nionyn, garlleg, sinsir, coesau coriander,  ac 1 lemwnwellt yn fân a’u ffrio nhw i gyd gyda’i gilydd ar wres canolig am 10 munud yn yr olew olewydd.
  2. Ychwanegwch y corgimychiaid, a troellwch y cyfan am ddau funud cyn cyflwyno’r jin i’r gymysgedd. Ychwanegwch lond llaw o ddail blodeuog coriander, halen a phupur, a chreision tsili, ynghyd â’r gwelltyn lemwnwellt ychwanegol, a ffriwch  y cyfan am 5 munud arall.
  3. Cyflwynwch y cyfan mewn bowlen, a’i addurno â’r dail blodeuog coriander  sydd yn weddill, a’i weini gyda bara surdoes wedi’i gynhesu a’i dafellu,  a mwynhewch.

Prif Gwrs; Cyw Iâr Jin Ffenigl

Ffefryn mawr gen i yw rysait cyw iâr anhygoel o hawdd gan y ‘Dduwies’ Nigella, o’i llyfr ryseitiau Simply Nigella (2015) sy’n cynnwys ffenigl (un o brif flasau Jin Gŵyr) ynghyd ag oren a mwstard Dijon.  Mae gan Ottolenghi rysait tebyg iawn, sy’n cynnwys gwirodyn Raki (neu Ouzo neu Pernod), a mwstard grawn cyflawn. Mae fy fersiwn innau wedi’i ysbrydoli gan y ddau, heb y ffwdan gyda’r marinade.

Dim ond yn lled-ddiweddar yr ydw i’n mwynhau blas ffenigl, gan fod iddo adlais cryf o flas ei berthynas, sef hadau aniseed (fy nemesis  bwyd, os fuodd un erioed!). Ond wrth ei rostio, mae’r blas yn tawelu a benthyg blasau arall y saig, gan ymdebygu i ffresni seleri. Unwaith eto, mae’r saig yn bwydo 3-4 person.

2 Llwy Fwrdd o Olew Olewydd

10 clun cyw iâr (chicken thighs)

2 Ffenigl

2 Oren 

2 Llwy Fwrdd Mwstard Dijon

100ml Jin Gŵyr

1 Llwy De o Hadau Ffenigl

Halen a Phupur

  1. Estynnwch am ddesgyl rostio, digon mawr i ffitio 10 clun cyw iâr  a trowch y popty ‘mlaen i 180 gradd Selsiws.
  2. Taenwch 2 llwy fwrdd o olew olewydd ar hyd y ddesgyl, cyn torri’r ffenigl yn ddarnau canolig a’u gosod ar waelod y ddesgyl. Torwch ddeiliach ysgafn y ffenigl i ffwrdd, a gosodwch hwy i’r naill ochr.
  3. Gosodwch y cluniau cyw iâr ar ben y darnau ffenigl, a taenwch pob un ohonynt â mwstard Dijon. Gratiwch groen un oren, a torrwch y ddau oren yn chwarteri; gwasgwch y sudd dros y cluniau cyw iâr, cyn gosod yr orenau yn eu mysg.
  4. Taenwch y cyfan a’r 100ml o Jin Gwyr, yr hadau ffenigl, croen oren wedi;i gratio a halen a phupur.
  5. Rhowch y ddesgyl yn y popty am 45 munud, neu nes bod croen y cluniau cyw iâr wedi brownio’n braf. Pan fydd yn barod, addurnwch gyda’r deiliach ffenigl.
  6. Cyflwynwch y saig gyda llyisiau eich dewis, e.e. sglodion mawr cartref, wedi’u rhostio. Torrwch 3 taten goch yn sglodion mawr, gan gadw’u crwyn ymlaen. Taenwch olew ar waelod desgyl rostio maint llai, cyn cyflwyno’r tatws i’r ddesgyl, wedi’i taenu â halen mor, rhosmari, a 6 gewin garlleg.

Tamaid i Aros Pwdin: Gin-ita Grawnffrwyth Pinc

Wedi blasau mor gyfoethog, braf fyddai rhoi hoi fach i’r hen daflod, cyn cynnig chwa o flas bach amheuthun, neu ‘palate cleanser‘. Mae sorbet yn ddewis perffaith, neu yn achos y saig yma, granita, sy’n deillio o brofiad a sawrais yn ninas Melbourne.  Mae Pellegrini’s Espresso Bar yn enwog am ei pizzas adnabyddus, ond gwell fyth yw eu pwdin ysgafn – granita melon dŵr. Son am don ar ôl ton o ffresni ffantastic, sy’n llai ‘drygionus’ na hufen iâ.

Ystyriais hefyd un uchafbwynt  wrth sgrifennu fy nghyfrol Bwytai Cymru – melysfwyd syml, ond hynod effeithiol, ym Milkwood, Pontcanna. Cyflwynwyd Sorbet Granwffrwyth Pinc  mewn gwydr Martini, gafodd ei daenu â joch da o jin.  Un o brif flasau Jin Gŵyr yw Grawnffrwyth Pinc, ac felly dyma lwnc destun o deyrnged i Milkwood a Melbourne, a thro gwahanol ar Gin a Thonic Grawnffrwyth Pinc… O ran yr effaith wrth ddeffro’r dafod, dyma i mi oedd uchafbwynt y pryd!

100ml Dwr

200g Siwgwr Gwyn

150ml Jin Gŵyr

500 ml Dwr Tonic (nid Slimline neu Diet, sy’n cynnwys saccharin)

Sudd 4 Grawnffrwyth Pinc

  1. Estynnwch sosban, a chynheswch y dwr a’r siwgwr ynddo am 5 munud, tan fydd y siwgwr wedi toddi’n llwyr i greu surop ysgafn. Trowch y gwres i ffwrdd, a gadewch i’r gymysgedd oeri.
  2. Ychwanegwch y jin a’r sudd grawnffrwyth pinc i’r surop, a rhowch y gymysgedd mewn blwch sy’n addas ar gyfer y rhewgell.
  3. Gadewch y gymysgedd yn y rhewgell am awr.
  4. Fe ddylai’r gymysgedd fod wedi caledu rhywfaint erbyn hynny (gadewch am awr arall os na), felly llusgwch fforc drwy’r cyfan i dorri’r ia yn grisialau mân. Dychwelwch y blwch i’r rhewgell.
  5. Ymhen awr neu ddwy, bydd y granita yn barod. Cyn ei gyflwyno, llusgwch fforc unwaith eto i feddalu’r crisialau, cyn cyflwyno pentyrrau bach o’r granita i’ch powlenni gwydr, neu  – yn ddelfrydol – wydrau Martini.
  6. Opsiynol: cyflwynwch y granitas i’ch gwesteion ar y cyd â ‘sidecar’ (joch bach mewn gwydr) o jin, i’w daenu dros y granita.

Pwdin: Tarten Riwbob a Cardamom

Yn olaf, ond nid leiaf! Y melysfwyd mawreddog…  Tarte tatin yw fy go-to pwdin yn aml iawn, gan ddefnyddio pestri pwff wedi’i brynu o’r siop –  felly llai o ffwdan. Ond ar gyfer y wledd aeafol hon, penderfnais gyfnewid yr afal traddodiadol am flas riwbob siarp fyddai’n gweddu’n dda iawn â blas merywen (juniper) Jin Gŵyr, ar y cyd â hadau lled-sitrws cardamom. Ysbrydoliaeth pur oedd cyflwyniad y cardamom – hadau blasus sy’n gyffredin mewn pestris brecewast yn Sweden a’r Ffindir. Dwi’n caru’r hadau hyn, sydd fel croes rhwng lemwn a sinamwn (ac sy’n aml yn bresennol mewn jin), a rhaid dweud, roedd y pwdin yn ‘hit’ o’u herwydd.

1 rholyn Pestri Pwff parod

70g Menyn heb Halen

70g Siwgwr Brown

300g Rhiwbob wedi’u torri’n ddarnau rhwng 1-2 modfedd o hyd

100ml Jin Gŵyr

1/4 Llwy De o Hadau Cardamom

  1. Estynnwch am dun pobi crwn 7 modfedd a’i iro’n dda â menyn. Trowch y popty ymlaen i dymheredd 160 gradd Selsiws.
  2. Estynwch am ffrimpan, a ffriwch y menyn a’r siwgwr ar wres canolig. Cyflwynwch y rhiwbob wedi’u torri’n ddarnau i’r gymysgedd am 5 munud arall, nes fod y ffrwyth wedi meddalu, a dechrau brownio yn y saws.
  3. Agorwch ‘blisgyn’ yr hadau cardamom; ynddynt mae hadau duon bychain. Cyflwynwch hwy i gymysgedd rhiwbob y ffrimpan, ar y cyd â’r jin.
  4. Agorwch y rholyn pestri pwff, ac estynwch am blât 8-9 modfedd, gan dorri amlinelliad ohono o’r pestri pwff. Gosodwch y pestri yn y tun pobi crwn gan sicrhau ei fod yn gorchuddio’r arwynebedd mewnol i gyd, ac yn cyrraedd ‘gwefus’ uchaf y tun.
  5. Cyflwynwch y gymysgedd i’r tun pobi, gan lenwi’r pestri pwff â’r saws llawn rhiwbob. Sicrhewch fod y pestri yn ddigon uchel, ac nad ydy’r hylif yn gorlifo.
  6. Gosodwch y darten yn y popty am 40 munud, tan fydd y pestri wedi brownio, a’r saws riwbob, hin a hadau cardamom yn ffrwtian.
  7. Cyflwynwch sleisen o’r darten gyda hufen trwchus, mascarpone neu hufen iâ fanila. Bendigedig!

Casgliadau…

Sôn am noson fendigedig, ac arbrawf ddifyr iawn, a dwi’n diolch yn fawr am y cyfle gan Jin Gŵyr – ac i Rhiannon a Gwenllian am rannu’r hwyl! Ond, mam bach, sôn am ‘benmaenmawr’ y bore wedyn! Nid bai y jin oedd hyn yn fy marn i – ac yn bendant nid y jin wedi’i goginio – ond y penderfyniad i yfed gwin gwyn gyda’r prif gwrs, ac yna agor sawl potel o Prosecco, canu, dawnsio a clebran ac yfed candy floss fizz tan berfeddion bore. Ughhhh… ‘Grape or Grain, but never the twain’! Ddim yn y fath feintiau, bethbynnag, felly gair i gall wrth lunio gwledd debyg; cymerwch ofal.

Yr hyn dwi wedi ei ddysgu yw bod yn bendant modd coginio gyda jin, a bydda i’n siwr o ail-greu yr holl ryseitiau hyn, ond nid i gyd gyda’i gilydd! Roedd yn ddiddorol i flasu ‘gwres’ a blasau ffrwythau a pherlysiau’r jin (ac nid y cynnwys alcohol) wrth fwyta’r holl seigiau. Yn amlwg, byddai modd paratoi pob un o’r seigiau hyn heb ddefnyddio dropyn o’r ddiod gadarn, ond rhaid dweud, roedd na rywbeth gwahanol, hynod sawrus, yn perthyn i’r blas dwys a grewyd gyda’r Corgimychiaid Jin-sur, oedd yn llai asidig na phe bawn i wedi ei ffrio mewn gwin. Awrymodd Rhiannon y gallwn baratoi’r cyw iâr heb y llysiau ffenigl tro nesaf, er mwyn gweld os allwn synwhyro flas ffenigl y jin. Awgrym da.

Faswn i’n bendant a diddordeb mewn archwilio rhostio helgig gyda jin, ac mi wn i nawr ei fod yn ‘arf’ ychwanegol yn y gegin. Weithiau, dyw rhywun ddim awydd prynu potel cyfan o win, er mwyn defnyddio gwerth gwydraid neu ddau yn unig mewn saws pasta neu gaserôl. Mae e felly yn opsiwn arall, i ychwanegu deimensiwn bach gwahanol. Ond rhaid dweud, o hyn ymlaen mi fydda i gryn dipyn yn fwy gofalus! Wedi’r cyfan,  ‘iechyd da’ yw’r dymuniad naturiol bob tro; ‘gormod o jin, nid yw dda’!

Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Adolygiad, Cegin Lowri. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s