Adolygiad Theatr: Y Tad (Theatr Genedlaethol Cymru)

Dwi di drysu’n lân ers gweld Y Tad – drama newydd y Theatr Genedlaethol. Dementia yw’r thema;  gosodir y gwyliwr yn sgidie’r claf, gan arwain at  brofiad ymdrochol  dros ben. Ceir colli tymer, amynedd, adnabod a chartref , hunaniaeth ac – yn y diwedd –  y plot. Wrth neidio ’nol a mlaen, collir synnwyr o amser, gan adael y gwyliwr hefyd yn teimlo ar goll.

Ar lefel empathetig, mae’n ddrama gaboledig, wrth i ni uniaethu’n llwyr ag Arwyn (Dyfan Roberts), y claf. Yn ŵr gweddw a chyn-beirianydd, mae e hefyd yn dad, i Ann (Catrin Mara), sy’n mynd adre yn gyson i’w weld. Mae ganddi hithau hefyd ei bywyd, ac mae’n ddibynnol ar gynorthwy-wyr  am help i ofalu am ei thad. Ond mae Arwyn yn gyndyn  o drosglwyddo  hualau ei fywyd, i eraill, yn ei gartref ei hun. Wedi’r cyfan, mae ganddo’i allu, ei falchder a’i drefn, a’i oriawr… sydd wastad ar goll.

Wedi’n denu gan stori gyfarwydd,  llawn cecru cysurus, fe’n hanesmwythir ni gan gyfres o ‘jump cuts’.  Cyflwynir y stori mewn dull episodig;  aiff pob pennod â ni ar gyfeiliorn llwyr. Diffoddir y golau, cyn ei droi ’nol ymlaen, ond ceir fflicio parhaol gerllaw. Wrth i’r gorffennol, presennol  a’r dyfodol doddi’un, fe deithiwn mewn cylchoedd di-ri. Cawn ninnau, fel Arwyn, ein taro oddi ar ein hechel, a’n gosod mewn darlun M.C. Escher. Pwy yw’r dyn/ion dieithr yn ei gartref sydd wastad mor gas (Dafydd Emyr / Rhodri Sion), ble mae Helen, chwaer Ann – a pham fod angen symud y dodrefn rownd rîl? Ceir newid gwynebau, ac enwau, a lleoliadau, nes gyrru dyn yn honco bost. Mae’n teimlo fel gêm, ond heb ronnyn o hwyl,  wrth geisio datrys y dirgelwch hwn. Ceir digonedd o chwerthin – pa ffordd arall i ddelio â hyn? – ond does dim eiliad o ryddhad.  Cynyddu wna’r drwgdeimlad, a’r huna-amheuaeth, a’r paranoia cynyddol am bawb. Arweinia’r ‘gas-lightio’ creulon  at  ddagrau anochel, a sylweddoliad;  mae Arwyn druan – a ninnau – ar goll.

Cyfieithiad yw’r gwaith o ddrama Ffrengig  Le Père a hawliodd wobr Molière (am y ddrama orau) yn 2014. Perfformiwyd drama Florian Zeller  ledled y byd, wedi i Christopher Hampton ei drosi i’r Saesneg. Geraint Lovgreen sy’n gyfrifol am y cyfieithiad Cymraeg, ac yn wir, mae’r addasiad yn gweithio’n wych. Symudwyd y stori o Baris i Fangor, ac mae’r dafodiaith naturiol, a’r hiwmor hollbresennol yn taro deg.  Mae’r sgipt yn rhodd i actorion o fri, a dyma ensemble cryfaf  y Theatr Gen ers amser maith. Dyfan Roberts sy’n torri’ch calon, ond Catrin Mara sy’n chwalu’ch pen, mewn rhan ganolog sydd yn gymhleth dros ben. Rhaid iddi ddenu’n cydymdeimlad – yn llwyddiannus iawn, gyda llaw-  cyn ein dieithrio ni gyd drachefn.  Yn y bôn, perspectif unigryw Arwyn y claf yw’r ddrama hon; a serch pŵer y perfformiadau, teimlais drueni braidd fod lleisiau eraill y clefyd ar goll.

Does dim bai ar y cyfarwyddo – mae Arwel Gruffydd yn gafael yn gadarn mewn sgript cyfrwys tu hwnt,  sy’n mynnu  disodli o’r dechrau. Ac mae’r dechrau yn ein denu,  yn enwedig yr Ann ‘dauwynebog’, a bortreadir hefyd gan Fflur Medi Owen.  Ond gweithio ar un lefel mae’r testun  yn y bôn – dilyn dirywiad, nid y dirgelion, a wnawn.  Cyflwynir sefyllfa dor-calonnus, ond cymharol ‘ffodus’ – does dim trafferthion cael gofalwyr di-ri. Mae gofal Arwyn yn ddi-fai (chwareir y nyrs gan Mirain Fflur), yn wir, bron y tu hwnt i anghredinedd… ac efallai mai dyna paham mod i’n teimlo fod ambell elfen arall ar goll.

Rwy’n  amau na ddeallais y  diweddglo o gwbl; ai cynnwys pen Arwyn oedd y cyfan?  Ai ei feddwl yn unig oedd yn chwarae triciau arno ef – a ninnau hefyd, y gwylwyr, drachefn? Bum yn trafod yn hir wedi’r ddrama hon, a do’n i dal ddim yn glir yn fy mhen. Ond dyna mae’n debyg yw pwrpas y ddrama hon;  gadael y gwyliwr yr un mor dryslyd a’r dioddefwr, ac yn teimlo ar goll.

Gyda drama Perthyn / Belonging, cyflwynwyd dehongliad aml-haenog, o straeon pawb – y nyrsys, teulu, a’r claf – gan gloddio’n ddyfnach i drasiedi torfol Dementia. Yn dilyn ei llwyddiant aruthrol yng Ngwobrau Theatr Cymru 2017, bydd y ddrama honno yn dychwelyd i lwyfannau Cymru o fis Ebrill ymlaen. A yn ddiddorol hefyd cymharu Y Tad â chynhyrchiad arall sy’n teithio Cymru ar hyn o bryd; Ŵy, Chips a Nain gan Theatr Frân Wen.

Gwn o brofiad fy nheulu pa mor gymhleth yw pob peth sy’n gor-gyffwrdd â’r clefyd ciaidd hwn. Ond galla i hefyd werthfawrogi fod hwn yn un stori, o gynnwys ymennydd un dyn, ac un teulu. Mae’n gynhyrchiad cyhyrog, a safon yn perthyn i bob haen, o’r gerddoriaeth i’r cynllun set cyfoes. Mae’n ddrama, fel y clefyd, sy’n gwrth-ddweud ei hun yn gyson; ar y naill llaw’n bersonol, yna yn eich dieithrio chi’n llwyr. Pa ryfedd felly mod i’n teimlo ar goll?

Mae drama Y Tad (Theatr Genedlaethol Cymru) yn parhau ar daith ledled Cymru tan yr 16eg O Fawrth, 2018. Cliciwch yma am ragor o wybodaeth.

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Uncategorized | Rhowch sylw

Bwytai Cymru: A bu tawelwch… am y tro!

Iaics, dwi heb fod mor ddistaw ar y blog erioed o’r blaen! Does dim rheswm i boeni, dwi di bod ar dramp ledled Cymru, yn ymchwilio ar gyfer fy llyfr nesaf, Bwytai Cymru. Maddeuwch y distawrwydd, bydd rhagor i adrodd cyn bo hir; yn y cyfamser dyma rai o fy lluniau o fy nheithiau diweddar. Mae eraill i’w gweld ar instagram @lowrihafcooke – ta ta tan toc!

B8F64532-43BF-4151-A0F0-31B9E239083B

696487A4-B4BE-4F8F-BAC2-966262177AF5

050B79E0-5BF0-4E50-918E-0F29B77AB0B2

D3E3AF6D-893C-4D55-BA2F-8742A9A9C452

3E63A7D3-5632-4D75-8A46-7612C11F7E0B

3156FF23-7FE7-4913-B7EA-7C5BCDC3C193

E8EC6383-163F-4F9F-B848-3D5DAA0205D0

396A12EC-41CF-4EC4-AAE9-86CFBA1DAB38

4EDAD511-AB33-41F3-BDEC-4BB7D418C985

Cyhoeddwyd yn Bwyd, Bwytai Cymru, Llenyddiaeth, Llyfrau | Rhowch sylw

Perlau Penarth: Ysgolion Creadigol Arweiniol

Yn dilyn profiad bythgofiadwy yn arwain prosiect o fri  yn 2017 yn Ysgol Coed y Garn, Blaenau Gwent, rhaid cyfaddef i mi ofni na chawn i eto gyfle tebyg- ac na fydde modd rhagori ar brosiect o’r fath.

Wel, coeliwch neu beidio, ond daeth ebost arall i’m byd tra ar ganol y prosiect hwnnw, yn hysbysebu rol ddelfrydol arall…

Roedd Ysgol Stanwell, Penarth yn dymuno gweld sut allai prosiect ddigidol helpu criw o ddisgyblion ail-iaith ym Mlwyddyn 8 i gynyddu eu hyder a balchder yn yr yr iaith Cymraeg. Eu bwriad oedd datblygu ap teithio rhyngweithiol yn yr iaith Gymraeg, i helpu eraill i ddysgu’r iaith mewn ffordd hygyrch a hwyliog dros ben. Roeddent felly am apwyntio un ymarferydd ag arbenigedd wrth gynllunio’r ap, ac ymarferydd arall gyda sgiliau penodol; awdur a sgwennwr Cymraeg â phrofiad helaeth o flogio am deithio, yn lleol ac yn rhyngwladol.

Helooo?!! Weithiau, mewn bywyd, mae ambell gyfle yn syrthio i’ch côl, a lluniais gais, yn seiliedig ar gynllun am ap teithio i am Benarth. Fast forward i’r cyfweliad gyda phum disgybl 12 oed, oedd yn llawn cwestiynau, a diddordebau amrywiol. Gan i mi droi’r cwestiynau arnyn nhw erbyn diwedd y cyfweliad, darganfuais fod gan y 5 oedolyn ifanc angerddau amrywiol o fewn eu milltir sgwâr; cerddoriaeth oedd maes un, chwaraeon (a rygbi yn benodol) oedd diddordeb yr ail; hwylio a gwirfyddoli a bâd achub Penarth oedd dileit y trydydd. Roedd y pedwerydd yn dotio at gelf, a’r pumed yn caru bwyd a  choginio. Wel myn yffach i, roedd cynnwys yr ap gyda ni yno yn y fan a’r lle!

Ciniawa ym mwyty Y Dosbarth oeddwn i drannoeth yng nghwmni Beti George ar gyfer adolygiad ar gyfer Y Dinesydd, pan ges i alwad gan y disgyblion, yn cyhoeddi eu bod nhw am fy apwyntio i i’r prosiect! Sôn am alwad i’w sawru, mewn cwmni da – ac enw addas iawn i’r achlysur ar fwyty! A dyma ddechrau ar brosiect arloesol arall ar droad 2017…

Fe soniais i ychydig yn y blogbost blaenorol am athroniaeth cynllun Ysgolion Creadigol Arweiniol. Y bwriad yw cynyddu cyrhaeddiad disgyblion ysgolion o Fôn i Fynwy, wrth gyflwyno creadigrwydd i fyd addysg ledled Cymru. Mae pob ymarferydd yn derbyn hyfforddiant dwys mewn athrawiaethau y gellid eu hymarfer ar hyd y daith. Un o’r pethau ffeindiodd fy sinig mewnol i’n ofnadwy o ryfedd oedd y pwyslais ar chwarae gemau, ond wrth roi’r ymarferion hyn ar waith, dwi wedi gweld canlyniadau.

Rhwng sgwennu dau deithlyfr,  Canllaw Bach Caerdydd a Caffis Cymru, a chyhoeddi blogbostiau niferus am fy nheithiau rhynwgladol, roedd gen i syniad go lew ynglyn â sut i annog y disgyblion fynd ati i gasglu gwybodaeth am eu milltir sgwâr, a chreu ‘cynnwys’ fyddai o ddiddordeb i eraill. Ond fel daearyddwraig Gymraeg , gwyddwn fod angen cloddio trwy haenau dwys o ymwybyddiaeth yn is-ymwybod y cywion awduron hyn. Rhaid oedd deffro unrhyw deimlad neu angerdd am dref eu magwraeth, yn ogystal â’r iaith Gymraeg, i gael unrhyw obaith o ennyn cynnwrf ynddynt i wneud hyn oll trwy gyfrwng eu ‘hail iaith’.

Penderfynais gychwyn y sesiwn gyntaf gyda chyfres o weithgareddau llawn hwyl, ond a fyddai’n datgelu llawer o wybodaeth am agweddau’r disgyblion hyn at yr iaith Gymraeg, i mi gael asesu sut i gynllunio’r prosiect. Efallai mai’r gêm fwyaf gwerthfawr i mi, er yn hollol ffwrdd ô hi, yw’r ornesorffwyll wallgo’ ‘peli eira’.

Holais gwestiynau niferus- un ar bob darn o bapur – i gyd yn ymwneud â’u gwybodaeth am dre Penarth, a’u hymwybyddiaeth o’r iaith Gymraeg,-  cyn eu sgrwnsio nhw i fyny drachefn. Erbyn i mi gyrraedd yr ysgol ar y bore cyntaf roedd gen i bentwr sylweddol o beli cwestiynau (cymysgedd o rai digon ‘arwynebol’ , eraill yn annisgwyl o ‘ddwys’ – ond i gyd, yn eu ffyrdd eu hunain, yn rhannu gwybodaeth gwerthfawr), y’i teflais i’r awyr i’r disgyblion gael eu hateb ar fyrder, er mwyn gallu taflu rhagor o gwestiynau – ac atebion cynyddol – at ei gilydd.

Ymysg y cwestiynau hyn; ‘enwch berson adnabyddus o Benarth’, ‘ble mae eich hoff barc lleol i gerdded eich ci?’; ‘beth yw enw eich stryd?’; ‘i ba le ewch chi â’ch Mamgu am baned a chacen?’; ‘ble mae’r olygfa orau ym Mhenarth/’; ‘enwch arwr Cymreig’; ‘ beth yw eich hoff gyfrwng cymdeithasol?’; ‘beth yw eich hoff air Cymraeg?’; ‘lle yw’r lle gorau i ddathlu Sul y Tadau yn lleol?’; ‘beth yw enw eich hoff dîm chwaraeon lleol?’; ‘sut fyddwch chi’n teimlo pan glywch chi’r Gymraeg yn cael ei siarad ym Mhenarth?’ Ac yn y blaen… ac yn y blaen… storom eira o gwestiynau felly i’w hateb ar fyrder, heb oedi gormod i ystyried yn rhy ddwys…

Coeliwch chi fi, roedd yr atebion i gyd o help mawr, ac yn sylfaenol, yn ddadlennol tu hwnt.

Roedd gan bawb eu hoff gaffi a bwyty…ac  os oes diddordeb, siop Greggs oedd y ffefryn gyda’r bechgyn, sydd i’w ddisgwyl gan bobol ifanc! Ond i un fel fi sydd ar dân i gefnogi cwmniau anibynnol, ro’n i’n falch i weld fod ganmol mawr i siop sgod a sglods Plassey Steet! Ac roedd na ddigon o ymwybyddiaeth o leoliadau nodedig i fynd â’r ci am dro. Roedd Craig Bellamy yn un arwr lleol, a Prezzo neu Bar 44 yn taro tant â theuluoedd nifer… felly beth am yr iaith Gymraeg?

Wel dyma sut y profias deimladau go iawn y disgyblion disglair hyn mewn ymateb i’r cwestiwn allweddol ‘Sut ydych chi’n teimlo pan glywch chi’r iaith Gymraeg ar y stryd ym Mhenarth?’ Dyma ddetholiad…

‘Proud – it’s the language of Wales’

‘Intrigued – I wish I understood more words’

‘Ashamed that I don’t understand’

‘Annoyed – why don’t they just speak English like everybody else?’

‘Irritated – it just sounds like gibberish’

‘Strange’

Eto, fel ag ym Mlaenau Gwent, doedd dim diddordeb gen i mewn barnu’r disgyblion hyn; dyma onestrwydd, a didwylledd pobol ifanc, mewn du a gwyn. Roedd nifer helaeth o’r plant hyfryd, deallus a chwilfrydig hyn – ond nid pawb, yn amlwg – yn teimlo dieithrwch (a gwaeth na hynny) o’r iaith Gymraeg, er iddo fod yn rhan (fechan) o’u haddysg ers yn ddisgyblion ysgol gynradd. Doedd nifer ddim yn gweld mai eu hiaith ‘nhw’ oedd yr iaith Gymraeg, a soniodd nifer nad oedden nhw byth yn clywed yr iaith ym Mhenarth.

Felly dyma, i mi oedd sylfaen fy her – ceisio’u darbwyllo, fod yr iaith yn perthyn iddyn nhw, gymaint ag y mae o’n perthyn i mi. Felly, rhaid oedd mynd ati i gynllunio siwrne wahanol i’r ap teithio arferol.

Dwi’n pwysleisio, fel yn achos y prosiect blaenorol, Sêr Michelin Blaenau Gwent, y datblygodd pob cam o’r cynllun hwn yn organig, wrth estyn allan i bobol eraill, ac anelu am y sêr wrth fod mor uchelgeisiol â phosib, i geisio cynnig profiad gwerthfawr, a hollol unigryw, yn seiliedig ar anghenion penodol y disgyblion dan sylw. Ac os ydw i’n hollol onest, ro’n i’n ysu i gynnig profiad oedd hyn yn oed yn fwy gwefreiddiol na phenllanw fy mhrosiect diwethaf!

Arweiniais daith gerdded o amgylch Penarth, i ddenu’r disgyblion o’r stafell ddosbarth, iddynt gael gweld, ac arogli, a gwrando ar y dre o’r newydd, gan orffen ag ymweliad â chaffi Foxy’s Deli, Siân Fox, sy’n ganolbwynt i gymuned Gymraeg Penarth. Ymysg y cwsmeriaid y mae trigolion lleol, gan gynnwys Bryn Terfel, ac roedd yn lle gwych i herio’r plant i archebu diod a chacen yn yr iaith Gymraeg, mewn awyrgylch hamddenol  lle mae’r Gymraeg i’w chlywed, ac i’w weld yn glir ar gynnyrch y silffoedd. Cawsom hefyd sawl sgwrs ar hap gydag ambell gwsmer lleol Cymraeg, gan gynnwys un oedd yn gwisgo hoodie Cowbois hynod atyniadol!

Nid yn unig yr oedd yn gyfle iddynt ymarfer holi rheolwr lleol am wybodaeth hanfodol ar gyfer yr ap am eu busnes,  ond hefyd roedd hwn yn gyfle i weld – a chlywed – caffi cyfarwydd o berspectif newydd. Roedd y rhan fwyaf o’r plant lleol wedi bod i Foxy’s droeon, ond erioed wedi ystyried, neu ‘diwnio fewn’ i’r elfennau Cymraeg.

Dros yr wythnosau nesaf, aethom ar sawl daith gyffelyb i rannau amrywiol o’r dref, i archwilio elfennau hanesyddol, crefyddol a morwrol, ac atyniadau amlwg fyddai angen cynnwys yn yr ap. Ar yr holl deithiau hyn, ces gyfle i siarad â phawb, ac i’w holi pa lefydd oedd yn eu cyffroi nhw am eu milltir sgwâr, ond hefyd i gael dod i ddeall beth oedd eu diddordebau nhw.

Roedd un ferch wrth ei bodd fod ei mam wedi archebu tocyn iddi hi weld Hamilton yn y West End yn Llundain ymhen 18 mis… ond yn dotio cymaint at fynychu perfformiad theatrig yn y Pagent Rooms lleol. Roedd bachgen yn cefnogi’r tim rygbi lleol, Old Penarthians,  ac yn ymarfer rygbi gyda nhw yn gyson ar ôl oriau ysgol. Roedd pawb bron a bod ar snapchat, ac yn gwylio fideos youtube– nid rhaglenni teledu – yn eu hamser sbâr. Roedd eu harwyr yn flogwyr you tube;  yn bendant nid ‘b-list celebs’ o TOWIE, ond nid enwau o Gymru chwaith…

Dyma feddwl wedyn, pwy alla i gyflwyno i’r disgyblion sy’n wreiddiol o Benarth, sy’n siarad ac arddel a dathlu’r Gymraeg… ac sy’n arwr cenedlaethol yn ei f/maes ei hun? Wel dim ond un enw neidiodd yn syth i fy meddwl i… ond tybed fydde fe’n addas ar gyfer y plant?

Ddo i ‘nol at hynny, yn y man, oherwydd arweiniodd cwestiwn arall at brofiad ysbrydoledig. Tra’n stwna dros syniadau am y prosiect hwn, ges i baned gyda ffrind. Yn dilyn sesiwn bâtcamp awyr iach ym Mharc y Rhath, roedd fy mhen yn chwildroi am y prosiect; ro’n i wir am gynnig profiad arbennig i’r bobol ifanc hyn. Pan grybwyllais fod gen i brosiect diwyllianol ar y gweill yn nhre Penarth, soniodd fy ffrind iddi fwynhau taith gerdded Saunders Lewis yno rai misoedd ynghynt. Rhyfeddais i glywed fod y fath beth yn bod, ac i griw bach gerdded o gartref yr awdur, dramodydd, a sefydlydd Plaid Cymru ar Westbourne Road i’w fedd nid nepell i ffwrdd ym Mynwent Gatholig Penarth. Cysylltais i’n syth â’r trefnydd lleol, Ruth, oedd wedi dysgu’r Gymraeg, ac ro’n i’n gegrwth i ddeall mai dyna’r unig daith gerdded Saunders Lewis a fu erioed.

Afraid dweud, ymgorfforwyd taith gerdded gyffelyb ar gyfer disgyblion Ysgol Stanwell, gan gynnwys elfennau personol tu hwnt! Cychwynnwyd ein taith o’r ysgol ei hun, lle fu Saunders yn athro am gyfnod, ymlaen i Stryd Bedwas, lleoliad cyfarfod cyntaf Plaid Cymru erioed, trwy gyd-ddigwyddiad oedd drws nesaf i gartref un o ddisgyblion mwyaf disglair y criw ifanc – bachgen a aned yn Lloegr ond a oedd yn prysur ddatblygu’n angerddol dros yr iaith Gymraeg.

O’r fan honno, ymlwybrom draw i Westbourne Road – heibio’r holl strydoedd a enwyd ar ôl beirdd Lloegr, fel Wordsworth Avenue, Tennyson Road, Shakespreare Avenue a Milton Road  – ond dim un i goffhau bardd lleol o Gymru.

Cawsom groeso yng nghartref Saunders Lewis ei hun – Bryn y Môr – gan y preswylydd Granville John, sydd yn rhentu ystafell ar Air BnB, ac sydd wedi cynnal cymeriad y cartef, a stydi Saunders ei hun.  Mae ganddo yntau lwyth o  wybodaeth, a chyfrolau gan yr awdur, dramodydd a bardd i ymwelwyr sy’n chwilfrydig amdano, ac mae’r olygfa o ‘Goeden Eirin’ yr ardd gefn  – a anfarwolwyd gan Saunders mewn cerdd – yn werth y mynediad ynddo’i hun. Cawsom fynd am dro rownd yr ardd, ac ymlaen o’r fan honno i fynwent Gatholig Penarth. Yno y saif llechen syml i gofebu Saunders Lewis, un o arwyr mwya’r iaith Gymraeg. Roedd y plant wedi’u syfrdanu fod cymeriad mor arwrol wedi byw yn eu tref glan môr eu hunain.

Cafodd Ruth hefyd gyfle i rannu’i phrofiadau â nhw fel un a aeth ati fel oedolyn i ddysgu’r iaith. Cafodd ei geni a’i magu yn Aberdar, a chyfle i fwynhau eisteddfota’n lleol o oedran gynnar. Ond chafodd hi erioed y cyfle i ddysgu’r iaith, tan iddi gyrraedd canol ei 30au. Eglurodd, yn syml, yr effaith ar ei bywyd hi; ‘where my whole life was once in mono, I now hear everything in stereo, and where before I used to see the world in black and white, I can now see all sorts of colours.’

Yn ystod y prynhawn, wedi hynny, es i i fwy o fanylder am frwydr yr iaith; aeth y disgyblion ati o’u gwirfodd i ymchwilio i’r hanes eu hunain, a teg yw dweud y bu i fideo ar youtube o foddi Capel Celyn greu argraff enfawr ar nifer fawr.

Cymeriad arall a gyflwynais i’r disgyblion oedd yr artist lleol a thrysor cenedlaethol Ifor Davies;  dwi ddim yn meddwl mod i’n adnabod dyn iachach yn ei 80au, sydd â gweledigaeth mwy ddireidus, ac afieithus am yr iaith Gymraeg.  Roedd Ifor newydd orffen arddangos Ffrwydriad Tawelretrospective o’i yrfa gelf gyfan fel artist rhwngwladol, yn orielau celf cyfoes Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd; efe yw’r artist cyntaf erioed i gael y fraint o arddangosfa o’r fath. Mae ei weithiau heriol ac arbrofol ers  1960au yn ymdrin â hunaniaeth Gymraeg. A phan gerddais i fewn i’w stiwdio gudd yn un o lonydd cefn Penarth, fe’m syfrdanais gan ddarlun anferthol oedd cyfleu i’r dim y parch oedd ganddo at arwyr mwyaf Cymreig yr 20fed Ganrif.

Ond roedd mwy na Lewis Valentine, Saunders Lewis a D.J. Williams-‘Triawd Penyberth’ – yn llechu’n gyfrin mewn stryd gefn ym Mhenarth; roedd darnau eang am Lyn Tryweryn, Mynydd Epynt a cherdd Cofio Waldo Williams, ynghyd â chomiswn newydd sbon ar ei hanner am William Williams Pantycelyn, i gydfynd â’i dri chanmlwyddiant eleni, ar gyfer y Llyfrgell Gen.

Yn fwy na dim, pan gyflwynais ef i’r plant, yr hyn yr oedd gan Ifor i rannu â’r disgyblion oedd hwyl di-ben-draw; fel un a fagwyd ym Mhenarth, ac a aeth yn ddisgybl i Ysgol Stanwell cyn teithio’r byd fel ffigwr o bwys rhyngwladol, fe groesawodd ef y plant i’w fyd creadigol ei hun, a Penarth ei deulu, a fu’n hafan Gymraeg ers cenedlaethau.

Neshau wrth gwrs wnaeth yr amser i ni gyhoeddi yr ap, ond roedd cyfle am un profiad olaf arallfydol. Fel yn achos y prosiect diwethaf, Sêr Michelin Blaenau Gwent,  fe wyddwn yn iawn y gallai profiad cyffelyb roi gwefr, a chynnig her feirniadol i’r cywion awduron hyn.

Nawr er nad yw James Sommerin yn medru’r Gymraeg, mae ei fwyty Michelin lleol yn bendant wedi rhoi cynnyrch lleol Penarth – a Chymru – ar y map gastronomaidd, ac am y rheswm hynny, yn fy marn i, mae e’n arwr cenedlaethol. A byddai’n gyfle go iawn i gomisynu adolygiadau diddorol yn y Gymraeg gan arddegwyr anodd iawn i’w plesio! Bu Chef Sommerin mor garedig â chroesawu 15 i’r wledd, ac fe agorwyd y bwyty yn benodol ar eu cyfer nhw un nos Lun, a nhw yn unig.

       

Rwy’n falch iawn i ddweud y ffilmiwyd y noson  hon gan Fran Jones (a’i olygu i becyn bach 13 munud o hyd!), i chi gael blas o brofiad difyr dros ben y criw ifanc. Yn fy naifrwydd, ro’n i’n grediniol y byddai plant bach gryn dipyn anos i’w plesio nag oedolion ifanc… ddim o’r fath beth! Ond serch yr her gastronomaidd, cafwyd noson, yn wir, i gofio!

Yn y cyfamser, bu’r disgyblion i gyd yn derbyn sesiynau a’r datblygwr yr ap, Nadeeke Illeperuma o Cardiff App Developers. Chwaraewyd â syniadau, a gramadeg ap atyniadol, a gwnaethwyd yn fawr o’r syniad o rannu ‘Perlau Penarth’ ag ymwelwyr, a motif ‘pen’ yr ‘arth’ ei hun fel allwedd i’r cyfan.

Mae’r ap gyda llaw ar gael i’w lawrlwytho o iTunes, ac ynddo fe gewch chi lu o syniadau am ystod o brofiadau ym Mhenarth… o ymweld â’r pier Fictorianaidd, i siop sglodion Plassey Street, hanes Saunders Lewis… ac, ie, hyd yn oed adolygiad o siop Greggs! Roedden ni’n hapus i gynnwys unrhywbeth yr oedd y disgyblion ar dân i sgwennu amdanynt trwy gyfrwng yr iaith Gymraeg. Ac fe hoffwn i ddiolch yn arbennig i’r athrawes Gymraeg ysbrydoledig Judith Lock a’r dirprwy gwych Rebecca Connor; dwy weithwraig di-flino oedd ar dân am y prosiect hwn,  oedd yn bleser i gydweithio â nhw.

Yr ap, yn amlwg oedd penllanw’r prosiect hwn, ond llwyddais i greu un storom olaf o beli eira; roedd ‘how do you feel when you hear the Welsh language being spoken in Penarth?’ unwaith eto ymysg y cwestiynau adlewyrchol olaf, a  atebwyd, unwaith eto, yn ddidwyll ac ar fyrder, heb roi cyfle i’r disgyblion feddwl rhyw lawer am baratoi rhyw ateb ‘parchus’, a gwleidyddol gywir i blesio’r ‘bigwigs’. Afraid dweud, ro’n i dan deimlad yn darllen yr ymatebion hollol wahanol y tro ma.

Allai ddim pwysleisio cymaint o newid a fu yn  agwedd y disgyblion at yr iaith mewn cwta dri mis. O’m rhan i, wrth adlewyrchu, profais ddefroad, a gwelais newid yn agweddau nifer o’r disgyblion tuag at yr iaith Gymraeg. Gwelais nifer yn dangos dulliau anibynnol o feddwl wrth fynd at i archwilio syniadau a hanesion yn eu hamser eu hunain. Wrth roi cyfle iddyn nhw ddilyn eu diddordebau eu hunain, gwelais hefyd fwynhad, a mwy o ddiddordeb yn eu milltir sgwâr.

Dyma bobol ifanc sydd byth a hefyd ar y cyfryngau cymdeithasol, sy’n ‘gaeth’ i youtube a snapchat – i enwi ond dau – erbyn hyn. Ond gwelais hefyd bobol ifanc deallus, aeddfed, chwilfrydig, sydd yn ysu i gael eu herio a’u sbarduno i feddwl yn wahanol, ac roedd yn bleser i weld eu hagweddau yn newid o weld y Gymraeg yn iaith y dosbarth yn unig, i iaith fyw, sy’n ffynnu, ac yn bodoli yn eu byd go-iawn.

Gwelais hefyd, ymysg y disgyblion, yr awydd i berchnogi eu hunainiaeth Gymreig – hyd yn oed gan sawl un a aned yn Lloegr a Gwlad Pwyl. Rwy’n eithriadol o’r falch o’r prosiect ffantastig hwn, ac yn diolch yn fawr iawn am y cyfle i fod yn rhan ohono.

Cliciwch yma i ddeall rhagor am gynllun Ysgolion Creadigol Arweiniol Llywodraeth Cymru ar y cyd â Chyngor Celfyddydau Cymru.

O.N. Gyda llaw, dyma flas i chi o’r prosiect diweddaraf yr wyf yn gweithio arno gydag Ysgol Gynradd Ton yr Ywen, y Mynydd Bychan  yn ardal Y Waun, Caerdydd. Prosiect ydy hwn i atgyfodi nifer o arwyr a dihirod hanesyddol Caerdydd, ac ardal Y Waun yn fwyaf penodol, a aeth i ddifancoll dros y blynyddoedd, a’u dathlu nhw i gyd wrth gael ein hysbrydoli gan straeon gwerin ledled Cymru. Yn eu plith y mae Cati Goch a Ladi Lwyd, ynghyd ag enwau mwy cyfarwydd fel Gelert, Gwylliaid Cochion Mawddwy a Blodeuwedd!

Arweiniodd y prosiect hwn yn ogystal at gomisiwn i ymuno â phrosiect arall yn 2018 yn Ysgol Gymunedol Trimsaran – edrych ymlaen!

Os hoffech chi gysylltu â mi ynglyn â chomisiwn arbennig i’ch ysgol chi, cysylltwch â mi yn uniongyrchol ar yr ebost;  lowri.cooke@live.co.uk

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Ysgolion Creadigol Arweiniol | Rhowch sylw

Adolygiad Ffilm: Star Wars – The Last Jedi (12)

Adolygiad Star Wars The Last Jedi Review

Rrrrreit te bobol, byddwch yn barod am rant; mae’r Star Wars newydd yn bentwr o pants. Classic ail ffilm mewn trioleg, mae’n LOT rhy hir, a di’r stori ddim yn symud y saga yn ei blaen O GWBL. Tra roedd y ffilm gyntaf yn gynnes, llawn hwyl di-ben-draw  ac yn driw i ysbryd y drioleg wreiddiol, mae’r ail yn llawn filler, ac yn Empire redux. Nes i syrthio i gysgu ar ei chanol, ac ro’n i’n gutted i ddeffro.

Helo?? Sut goblyn nes i syrthio i gysgu i ffilm llawn seiniau ‘piw piw piw!’, mewn cyfres gyfan ohonynt yr ydw i’n dotio atynt ers yn ferch fach? A ffilm , gyda llaw, sy’n ddilyniant i ail-wampiad y dyfarnais BUM cookie iddi ddwy flynedd yn ol???

Ohhh, mor drwm-galon yr ydw i heno, wedi gwylio’r ffilm hon, mod i wir ddim yn gallu bod yn arsed i sgwennu gormod amdano. Ond er tegwch i chwi ddarllenwyr hoff sy’n disgwyl beriniadaeth deg, fe aberthaf awren i fynd i fanylder. A does dim ffordd y galla i osgoi sbwylwyr gyda llaw, felly stopiwch ddarllen o’r eiliad HON os nad ydych chi eisiau i mi ddifetha’ch hwyl…  YR UN HWYL, GYDA LLAW,  A LENWODD FY NGHALON FACH BATHETIG, HOLLYWOOD SUCKER-TASTIG, TRA’N DISGWYL GWELD Y FFILM ANOBEITHIOL HON RHYW BEDAIR AWR YN OL. Gahhhh, am wastraff amser…

Ok, felly ry ni’n pigo i fyny’n syth o’r ffilm ddwethaf, a lo and behold, mae ymerodraeth ddieflig  y First Order ar ganol ymosod ar aelodau’r  gwrthafiad.  O naaaaa, beth ar wyneb y ddaear ma Leia (Carrie Fisher) a’i chriw yn  mynd i wneud? Wel danfon y rebel o beilot Han Solo – sori, Poe Dameron (Oscar Isaac)-  i  arwain cyrch ar long ofod anferthol wrth gwrs, Dafydd a Goleiath-style, yadda, yadda, yadda.  Ydyn nhw’n ennill neu methu… hmmm, gewch chi’r non-sbwyliwr hwnnw  gen i am ddim. Tretiwch eich hun! Ond marciau uwch am gastio Cymro (Mark Lewis Jones) fel control-freak o gadfridog yn  ystod y munudau cyntaf!

Tra bod Poe a Finn (John Boyega) a BB8 (sydd ddim hanner mor ciwt yma ag yng nghwmni Rey yn The Force Awakens) yn herio’r drefn, yna ry ni’n ymuno â Rey (Jedi ifanc addawol) ar ynys bellenig Ahch-to. Chi’n cofio’r olygfa olaf ar ddiwedd y ffilm ddiwethaf, pan ddaeth hi wyneb yn wyneb â (gasp!) Luke Skywalker? Wel dwi’n falch i ddweud fod yr aduniad go iawn yn y ffilm hon, yn bendant werth ei sawru. Dyma pryd y cyflwyna’r sgwennwr-gyfarwyddwr Rian Johnson elfen gref y sgript o hiwmor gwynepsyth, gyda Mark Hamill – o bawb! –  yn arbennig yn disgleirio.

Ohh am ragor o’r hiwmor yma… ond diflannu a wnaiff ar amrantiad wrth geisio pentyrru cymaint o gyrchoedd identikit ar ben ei gilydd. Och, beth yw hyn? Mae’r First Order wedi llwyddo i ddarganfod ffordd o gyrchu’r gwrthsafiad ar ‘light speed’? A dim ond un ffordd  sydd o ddileu y gallu hwnnw? Canfod rhywun tebyg iawn i Lando Calrissian i ddifetha’r gubbins technegol mewn cwpwrdd ar long ofod tebyg i’r Death Starrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr… sori, beth oedd hynny? Dwi newydd  SYRTHIO I GYSGU TRA’N SGWENNU.  Ac oes wir angen eich atgoffa o droad stori Lando Calrissian??? Na? Good, ’na sbario paragraff arall i  mi.

Nes i acshyli ail-ddarllen fy adolygiad dwethaf toc cyn gwylio’r dilyniant hwn. Allai’m credu cymaint o gynnwrf a bwrlwm diniwed oedd yn rhan o’r profiad diwethaf hwnnw, i gymharu â’r diflastod join-the-dots-aidd y tro ma. Dy’ nhw ddim hyd yn oed yn gadael i gymeriad Beyonce-aidd o ffyrnig Gwendoline Christie (Game of Thrones) gael mwy na llond llaw o eiriau cyn ei blastio hi i ebargofiant.

Dwi’n derbyn, yn bendant, y rhannau mwyaf teimladwy, yw golygfeydd Carrie Fisher. Does dim dwywaith amdani, mae clywed geiriau adlewyrchol Leia ganddi hi fel derbyn dwrn aruthrol o nerthol i’r galon. Ond roedd hynny i’w ddisgwyl  (ond oedd?), a bron fod y dagrau’n cael eu gorfodi i ddisgyn; does dim byd newydd gwaetha’r modd am y ffilm hon. Ok, so ma Rian Johnson yn cyflwyno deimensiwn Trancendental Meditation i rym y Jedi…  a dwi yn DWLU ar Adam Driver fel Kylo Ren. Mae’r tensiwn rhyngtho ef â Rey yn amwys ac annelwig,  ac mae hynny yn bendant i’w groesawu. Ond p’run ai tensiwn rhywiol yw hwnnw, neu ddolen gyswllt gudd rhwng ‘brawd’ a ‘chwaer’ (god, ddim eto, siawns???), rhaid i’r esboniad am hynny yn y ffilm olaf fod oddi ar y raddfa. Wna i ddim derbyn perthynas carbon-copy arall yn achos y ddau gymeriad cryf yma.

Mae’n bosib mai absenoldeb JJ Abrams sydd ar fai… er,  i mi fwynhau rhagflaenydd ‘answyddogol’ Rogue One gan Gareth Edwards yn fawr. Neu bosib mai canolbwyntio ar orffen mewn steil da penod 9 yn 2019 y mae cwmni Disney…

Y pethe nes i fwynhau fwyaf oedd yr elfennau bach chwareus, a gafodd – yn rhyfedd ddigon – eu lambastio yn The Return of the Jedi, sef anifeiliaid yr ynys bellenig, fel y brogaod mewn bratiau a minions bach fflwffi, o’r enw Porgs! (C’mon… give a girl a break! Fel ffan mawr o bopeth o stabal Jim Henson dros y blynyddoedd, dwi wastad wedi dwlu ar Chewie a Yoda a’r Ewoks!)

Nai ddweud wrthoch chi beth wnaeth rili fy nharo i’n llafurus y tro ma, ar ôl wyth ffilm o’r un ‘propaganda’, oedd yr holl balihŵan am bwer trosgynnol y gwrthsafiad. Efallai mai’r flwyddyn wleidyddol  giachu a fu sydd wrth sail fy rant, ond wela i ddim llawer o arwyddion o obaith yn erbyn pwerau gormesol y byd. Mewn blwyddyn frawychus o Brexit  a datguddiadau #metoo, ma na deimlad arswydus o arwynebol o ‘ddeffroad’ yn yr aer. Ond bydd y cyfryngau i gyd di  hen symud mlaen erbyn i ni orffen sbarion y twrci, yn enwedig gyda Biff Tannen,  sori,  Darth Vader, sori Donald Trump, yn dal ei afael – yn erbyn pob synnwyr cyffredin – yn Arlywyddiaeth yr UDA, heb sôn am y Ceidwadwyr a’r DUP ym Mhrydain.

I mi gael rhoi platfform i fy sinig mewnol, ma’r ffilm hon jyst yn esgus i fan-boys r us gael rebal wicend go iawn. Sori ynde am roi downder ar yr heip (y gwnes i ei lyncu’n llwyr gyda llaw), ond dwi’n tybio y bydd y ffilm hon wedi’i hanghofio  cyn i’r Last Jedi Happy Meal gael ei dreulio. Lap it up pawb, wedi’r cyfan, pwy sydd eisiau gwynebu problemau’r byd go iawn pan mae rhyfeloedd ffug y sêr dal i’w brwydro?

Gyda’r ffilm wych ddiwethaf, ddes i allan yn teimlo’n obeithiol am y byd… ond wedyn roedd hynny nol yn 2015 (sob!). Ond mae na rywbeth wir ar goll yn y ffilm wyddonias  hon; dyle pawb fod yn gadael y sinema wedi cael dihangfa dros dro, cyn dychwelyd i’r byd go iawn yn barod i frwydro. Yn anffodus, yn groes i rhyw brofiad trosgynnol a la  Wythnos yng Nghymru Fydd, yr unig beth ges i fy ysbrydoli i wneud oedd mwydro.  Ymddiheuriadau mawr, a diolch am eich amser!

Os nad y chi felly wedi derbyn y neges yn glir; ‘Bah Humbug!’, ac osgowch The Last Jedi fel y pla!

Y Sgôr terfynol* cookie_law_eucookie_law_eucookie_law_eu

*Mae’r sgôr yn seiliedig ar y system sêr, gyda 5 Cookie yn cynrhychioli’r marc gorau ac 1 Cookie yn cynrhychioli’r gwaethaf. Mae 3 Cookie yn cyfateb i 6 allan o 10.

Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

Red Handed Magazine: Adolygiad The Beech Tree Inn Review

F6BDC494-5D08-4DA9-8C3F-7D84CEED84C3

83CB23E3-B0EF-4E56-8F5B-4E88F6EBB2A0

7CBCC88A-2265-4247-8C7F-A10A52A38B33

9CF5F41E-1BDC-47A9-ADAF-224D3E47EAFF

279240EC-71C8-46C0-BEDC-F0F76392A40F

645378C2-C097-4FE6-A57B-DC18F6BB1EA6

1A328F35-ABE3-4854-B110-48A6679F6AC2

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Bwyd, Canllaw Bach Caerdydd, Dihangfa o'r Ddinas, Red Handed Magazine, Tafarn/ Bar | Rhowch sylw

Y Dinesydd: Bwytai Merch y Ddinas – Bwyty’r Gegin, Sain Ffagan

IMG_2710IMG_2719

EADD904D-05FD-4E4F-9228-8F9E79093F62

90DD1403-35CA-40D5-95EF-335169BFA840

8418156E-719C-41B8-AA3F-2D466343E8F4

DE6F0CC8-4500-4351-B86A-08F6C6ABEC4E

6D57FB96-6435-4CEC-8B9E-CDE77EF54B6E

Bum yn meddwl ers tro am fy mhrynhawn yn Sain Ffagan, ac am fy ‘uchelgais bwyd’ ar gyfer atyniadau Cymreig o’r fath. Mae’n wych dathlu seigiau traddodiadol, am bris rhesymol, ond gyda bach fwy o feddwl (a chyllideb wrth gwrs) byddai modd cynnig arlwy gyfoes sy’n asio â’r weledigaeth graidd.

Sefydlwyd Sain Ffagan yn 1948, wedi i Iorwerth Peate ymweld â chanolfan Skansen yn Stockholm. Bum yno fy hun, gyda fy Mam a fy chwiorydd, ac mae’n ganolfan wefreiddiol, sy’n dod â hanes Sweden a’i hanes gwerin yn fyw.

iphone 2011-2013 996

Nid oes caffi yno, fel y cyfryw, o’r hyn y gofia i, ond mae cantîn yng canolfan Vasa – y llong Llychlynaidd, ar ynys Djurgården nid nepell i ffwrdd…

iphone 2011-2013 972

… ac yn oriel gelf MOMA ar ynys Skeppsholmen gerllaw.

iphone 2011-2013 1014

iphone 2011-2013 1018

Yn naturiol, mae arlwy smorgasborg yn benthyg ei hun yn naturiol i flychau bychain o fwydydd y wlad honno; cawsiau, bara rhyg, crispbread a chorgimychiaid ac ysgadenau (herrings) wedi’u rholio, llawn blas finegr. Yn rhyfedd ddigon dwi’n cofio Eglwys Norwyaidd Caerdydd yn cynnig ‘smorgasborg Cymreig’ gwta dair blynedd yn ôl, yn cyfuno cynnyrch Cymreig â dylanwadau Sgandinafaidd. Llechen yn cynnwys salad, detholiad a gawsiau a bara surdoes, a physgod yn ogystal, oedd yn gyfoes a gwych, heb sôn am flasus – yn fy marn i!

Efallai nad yw’r math yma o fwyd ‘bys a bawd’ wrth ddant pawb, ond rhaid dweud rydw i wrh fy modd. Os gofiwch chi lyfrau Topsy and Tim yn blant, efallai y cofiwch chi’r hwyl gafodd y brawd a’r chwaer wrth fynd ati i fwyta bwyd ‘êroplên’; gyda bwydydd gwahanol mewn plât hirsgwar â sgwariau bychain. Dwi’n dal i gofio Topsy a Tim, a’u chwaer fach Tansy, ac yn dal i gymeryd yr un pleser mewn pryd o’r fath!

Wrth ystyried Canolfan Werin Sain Ffagan, ac adeilad arfaethedig Y Gweithdy, sydd hefyd yn cynnwys caffi, dwi newydd gofio pa adeilad cyffelyb greodd argraff arna i. Yn 2011, ces i’r fraint o deithio i Melbourne fel rhan o gwrs datblygu beirniaid celfyddydol, y bum yn ffodus iawn i ennill lle arno. Wedi rhai dyddiau yn archwilio’r orielau ac amgueddfeydd dinesug, trefnais daith trên rhyw awr i’r gogledd o’r ddinas i oriel gyfoes yr ‘Heide MOMA’ yn Heidelberg.

iphone 2011-2013 2511

Sôn am brofiad gwefreiddiol, a chysyniad gwych; agorwyd cartref dau gasglwr celf o’r enw John a Sunday Reed i’r cyhoedd yn 1981, a’i ddatblygu’n ganolfan gelf gyfoes o bwys. Roedd yn anhygoel cael cerdded trwy gartref y ddau, ac edmygu’u casgliad o gelf gorau Awstralia o’r 20fed Ganrif. Roedd y gerddi, yn ogystal, yn wledd i’r llygaid, a cherfluniau mawrion, haniaethol, i’w gweld ym mhob man.

iphone 2011-2013 2510

Un o’r dileitiau mwy ges i oedd prynu llyfr reseitiau Sunday, yn y siop roddion bychan, yr wy’n creu ei sgons adnabyddus ohono, ac wrth fy modd. Ond cael prynu blwch picnic bach oedd y profiad gorau oll, y cefais ei fwynhau ar y lawnt yng nghanol y celf. Yn y bocs yr oedd rholyn gaws, salad, creision a hommous, a chrymbl mwyar ffres o’r ardd.

iphone 2011-2013 2522

iphone 2011-2013 2523

Rwy’n dal i sawru’r cynhwysion syml, wnaeth ddwyn atgofion fy mhrofiadau yn blentyn i’r cof, wrth flasu mefus a brechdannau picnic Mam yn Sŵ Bryste a Chastell Coch. Fel dwi di sgrifennu fwy nag unwaith, mae pŵer emosiynol iawn i bryd o fwyd, sy’n creu atgofion dyfnach fyth o ymweliad â lleoliad arbennig.

Wna i ddim mynd i sôn yma am far coctel ubercool The Modern, MOMA Efrog Newydd – byddai’n gwbl anheg cymharu Sain Ffagan â chanolfan gelf gyfoes ddinesig o’r fath. Ond fe wna i adael llun o’r Modern Martini, yn y gobaith y caiff rhywun ‘o bwys’ â chyllideb sylweddol eu hysbrydoli i wneud buddsoddiad o’r fath mewn atyniad Cymreig!

iphone 1984

 

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Bwyd, Caffi, Y Dinesydd | Rhowch sylw

Sêr Michelin Blaenau Gwent: Ysgolion Creadigol Arweiniol

Mae’n sbel ers i mi sgwennu blogbost sydd ddim yn adolygiad o ryw fath, gan fod 2017 di gwibio heibio mewn llu o weithgareddau, teithio tramor, teulu a ffrindiau a bywyd a’i bethau. Ond y tu hwnt i ngwaith cyson fel beirniad ffilm, theatr, llen a bwytai, mae na un joban wych sy’n ysbrydoliaeth fawr i mi, wrth gael cyd-weithio a phlant a phobol ifanc.

Dwi’n ‘ymarferwr creadigol’ gyda chynllun Ysgolion Creadigol Arweiniol Llywodraeth Cymru a Chyngor Celfyddydau Cymru. Mae’n brosiect pum mlynedd, ac yn athroniaeth uchelgeisiol, i gynyddu cyrhaeddiad disgyblion, ac ysgolion, ledled Cymru. Dros y flwyddyn ddiwethaf, profais hyn ar waith sawl gwaith, wrth gael fy apwyntio i gyd-weithio â thair ysgol wahanol am rai misoedd ar y tro.

Y syniad sylfaenol yw mewn byd sy’n carlamu yn ei flaen, mae angen sgiliau ychwanegol ar blant; ychwanegol, hynny yw, i’r maes llafur sylfaenol. Crêd yr athroniaeth arbrofol hwn yw fod angen cyflwyno sgiliau creadigol i blant, ac nid yn y pynciau celfyddydol traddodiadol. Felly, gall ysgol sy’n teimlo, er enghraifft, fod angen hwb mewn hyder, rhifedd a mathemateg, apwyntio gwneuthurwr gemwaith i arwain prosiect, fel y gwnaethpwyd yn Ysgol Gynradd y Rhws – lle welwyd canlyniadau cadarnhaol dros ben.

Fel un sy’n cynnal gweithdai ysgolion ar fy liwt fy hun ers 2012, ac sy’n dotio at weithio gyda phlant, rhaid dweud i’r cynllun hwn ddenu fy chwilfrydedd i’n llwyr, a dwi’n falch i ddweud i mi gael fy apwyntio droeon. Cael fy apwyntio, hynny yw, ar ôl cyflwyno syniad i ysgol cyn derbyn gwahoddiad am gyfweliad. Y disgyblion, ac nid yr athrawon, sydd yn cyfweld â’r ‘ymarferwr’ dan sylw, cyn penderfynu pwy i ddewis ar sail eu hanghenion nhw.

Cychwynais y flwyddyn fis Hydref 2016, yn Ysgol Coed y Garn ym mhentre Blaina. Mae’n ardal eithriadol o hardd reit yn nhopiau Blaenau Gwent, a des i i’r ysgol yn lawn syniadau – a rhagdybiaethau!

Derbyniais ebost, yn wreiddiol,  gyda briff go agored yn gwahodd ceisiadau am brosiect yn ymwneud â bwyd. Wedi cyflwyno fy syniad innau, ro’n i wrth fy modd i gael fy apwyntio i arwain prosiect sgwennu bwyd uchelgeisiol. Fy mwriad oedd archwilio perthynas disgyblion Blwyddyn 3 â bwyd; beth oedden nhw’n ei fwyta, hoff flasau, cas fwydydd, sut a ble oedden nhw’n gwledda ac yng nghwmni pwy, a’u hystyried i arbrofi a blasau newydd sbon. Wrth gofnodi eu teimladau, a phrofiadau lu, fy ngobaith oedd hyfforddi beirniaid bwytai bychain y fro o dan yr enw ‘Sêr Michelin Blaenau Gwent‘.

Mae hyn oll ynghlwm â ngwaith fel awdur bwyd, a beirniad bwytai ledled Cymru. Enillais ysgoloriaeth i Galiffornia rai blynyddoedd yn ôl, a agorodd fy meddwl i fyd sgrifennu bwyd. Rwy’n ferch i fam a oedd yn gogyddes cartre wych, a a rannodd ei chariad a gofal amdanom mewn amryw ffyrdd, ond yn bendant ger y bwrdd bwyd. Roedd hithau yn ei thro yn ferch i’r Prifardd W.D. Williams, a anfarwolodd y berthynas rhwng  ‘ein lluniaeth a llawenydd’ yn ei englyn adnabyddus Gras o Flaen Bwyd.

Yn sicr, mae gwledd o unrhyw fath yn borth i atgofion, ac argraffiadau – da  a drwg – ac mae patrymau ac agweddau bwyta teuluol yn allweddol. Mae datblygu perthynas iachus gyda bwydydd o bob math o oedran gynnar yn hollbwysig, ar gyfer magu hyder, creadigrwydd a iechyd meddwl.  Gall patrymau niweidiol o’r gorffennol amharu ar hynny’n fawr, mewn nifer o wahanol ffyrdd. O broblemau gordewdra, ac anhwylderau bwyta, i fwyta ‘ffyslyd’ a cham-ddefnydd a cham-ddehongliadau o alergeddau. Caiff bwyd yn aml ei ddefnyddio fel arf, i reoli neu amddifadu unigolyn, gan arwain yn y pendraw at newynnu personol a chymdeithasol, o bob math.

Fy mwriad i felly oedd i ddeall agweddau’r plant at fwyd, cyflwyno blasau newydd sbon, archwilio’r ymatebion, a chloddio i’w atgofion bwyd. Efallai i chi feddwl fod 8 oed yn gynnar iawn, ond byddech chi’n synnu o ddeall yr hyn mae meddyliau ifainc yn prosesu. A gan fod y plant wrthi’n darllen gwaith Roald Dahl a Lewis Carroll ar y pryd,ymgorfforwyd hwyl y dychymyg mewn perthynas â bwyd yng ngwaith yr awduron hynny; o de parti’r Mad Hatters yn Alice in Wonderland i snoscymbrau’r BFG, ‘bwyd barf’ y Twits a ffatri siocled adnabyddus Willy Wonka.

A sôn am hwyl y dychymyg, ro’n i hefyd yn awyddus iawn i’r disgyblion gael profiadau gwahanol – o’r sylfaenol i’r arall fydol, o bobi bara, fforio am fwyd yn eu milltir sgwâr eu hunain, hyd at ymweld â bwyty seren Michelin. Oedd, roedd y syniadau hyn i gyd yn uchelgeisiol iawn, ond wyddoch chi beth, rwy’n berson reit benderfynol!

Trwy nghysylltiadau i fel beirniad bwytai, llwyddais i sicrhau cydweithrediad cyfres o bobol anhygoel. Eisioes ynghlwm â’r prosiect hwn oedd ymarferwraig ioga wych, Kalavathi Claire George, oedd am gydweithio â mi ar yr elfen fyfyriol ac ymddygiadol y disgyblion, a aeth lawlaw â’r holl gysyniadau hyn; bu’r berthynas rhyngom wth gyfnewid syniadau yn llwyddiannus dros ben.

Yna, yn dilyn cymorth gan Angharad Lee, Asiant Creadigol y cynllun hwn, trefnais gyfarfod ag Adele Nozedar, sy’n guru fforio, a hela am fwyd, yn ardal Aberhonddu wedi gyrfa lwyddiannus fel cynhyrchwraig cerddoriaeth bop yn Llundain (i artistiaid mor ddylanwadol â Betty Boo, S-Express a Bomb the Bass, Moby a Leftfield, i enwi dim ond rhai!).

O fewn munudau i’n sgwrs gychwynnol, pan aeth hi â mi am daith natur ar hyd Nant Lleucu yn fy nghymdogaeth innau ym Mhenylan a’r Rhath (uchod), gwn y byddai Adele yn gaffaeliad i’r prosiect. Roedd y bore hwnnw’n brofiad y gwnaf ei drysori am byth, wrth iddi gyflwyno deimensiwn oesol, ond newydd sbon i  mi, i filltir sgwâr fy magwraeth yng nghanol Caerdydd.  

A dyna’n union a ddigwyddodd, rwy’n hapus iawn i ddweud, gyda disgyblion Ysgol Coed y Garn. Wrth iddynt fforio tir yr ysgol, dan arweiniad hwyliog Adele,  i ganfod planhigion bwytadwy (a hynny, cofiwch, ganol gaeaf!). Ac fel cogyddes, sy’n cynnig gwleddoedd ym Mannau Brycheiniog o helfwydydd ei milltir sgwâr, aeth ati i bobi bara gyda’r plant, gan gyfuno blasau’r deiliach a pher-lysiau, a chreu losin naturiol i gystadlu â Willy Wonka ei hun!

Gallwch chi ddychmygu fy nghynnwrf ar hyd yr wythnosau wrth i’r holl elfennau hyn ddod ynghyd. Pleser arall oedd cydweithio â’r athrawon gwych, yn arbennig Rachel Jones, Cymraes Gymraeg o Aberdâr. Fel fi, fe gafodd ei thrwytho’n llwyr yn athroniaeth Ysgolion Creadigol Arweiniol, gan olygu i ni fownsio oddi ar ein gilydd, ac ymateb yn naturiol i anghenion y plant wrth gynllunio pob ‘gwers’. Os oes gen i feirniadaeth – o’m profiadau mewn sawl ysgol erbyn hyn- yna dylai pawb sy’n rhan o’r broses hefyd dderbyn yr un ‘ymdrochiad’ hwn. Holl bwynt y cynllun 5 mlynedd hwn ydy fod athrawiaethau’r cynllun hwn yn ymdreiddio i’r maes llafur ac ethos ehangach yr ysgol, gan olygu fod pob prosiect unigol ledled Cymru yn gadael gwaddol, er gwell.

Rhwng chwarae ‘gemau’, holi cwestiynau a thaflu syniadau, daeth y disgyblion i adnabod eu hunain yn well. Rhai enghreifftiau o’r rhain; atgofion bwyd y Nadolig, creu bwydlen dri chwrs i ‘Mamgu’ neu ‘elyn pennaf’, ac adolygiad o swper eu noson cynt. Roedd yr enghraifft olaf yn ddadlennol iawn, yn ein sesiwn gyntaf un.

Holais nifer o gwestiynau ar ddogfen ‘gerdyn bingo’ o fath; disgrifiwch beth oedd ar eich plât, sut oeddech chi’n teimlo cyn cael swper, ble oeddech chi’n bwyta yn union, beth oedd eich barn, a gyda pwy oeddech chi, yn eu plith.

Soniais yn gynharach i mi gyrraedd yr ysgol â rhagdybiaethau fy hun, a does ond angen cymeryd un cip ar stryd fawr Blaina, gyda’i bwytai tec-awe,  i ddeall paham i’r ardal ôl-ddiwydiannol ddifreintiedig hon (yn economaidd, ta beth) bleidleisio o blaid Brexit – serch y cymorth gan arian Ewropeaidd, dros y blynyddoedd.

Ond mae yma hefyd gymuned fyw a chyfeillgar, gyda’r clwb rygbi a’r teulu’n ganolog i’r gymdeithas, a thirluniau eithriadol o hardd; paham fyddai unrhywun ar dan i ymadael, onibai i sicrhau gwaith?

Cwestiwn gor-simplistig efallai gan ferch ddwad o’r ddinas, ond un gymhleth iawn i’w hateb ar yr un pryd; dyna i chi fymryn o gyd-destun, bethbynnag, i’r ardal yr ymwelais i ag ef ar gyfer y prosiect hwn. Felly pan holais y cwestiynau ynglyn â phatrymau bwyta’r plant, cynigodd yr atebion fraslun da o’r gymdeithas hon, sy’r un mor aml-haenog, gyda llaw, ag unman arall yng Nghymru heddiw.

‘Ble oeddet ti neithiwr yn bwyta dy swper?’ ‘Yn y maes parcio’, oedd ateb un bachgen. ‘Be goblyn?’, meddyliais i, gan ofni’r gwaethaf mewn gwironedd. Yr eglurhad? ‘Yn KFC, gyda Mam a Dad a mrawd a chwaer yn y car’. Fy ateb i i hynny; wel o leia roedd o efo’i deulu, oherwydd atebodd un bachgen arall ‘Ar y gwely yn gwylio fideos you tube, yn aros i Mam ddod â chicken nuggets a chips i mi lan stâr.’ Dyna’i batrwm ef bob nos. Ble roedd hithe’n bwyta ei swper felly, gofynnais innau? ‘Lawr staer yn y gegin, gyda’r ffôn yn gwmni iddi hi’. Eisteddai eraill ar lawr y stafell fyw, tra bod eu rhieni yn y gegin, neu gyda’r teulu cyfan ar y soffa tra’n gwylio’r teledu.

Clywais hefyd ferch yn dweud iddi helpu ei thad yn y gegin wrth baratoi risotto ar gyfer teulu; yn hwyrach nag arfer, am 7 o’r gloch, am fod ei thad yn hyfforddi cyn hynny ar gyfer ras Iron Man.  Clywais hefyd fachgen yn sôn iddo fwynhau stêc a sglods a saws pupur wrth y bwrdd gyda’r teulu, a hynny ar nos Lun; a cafodd mab y cigydd wledd o selsig a thatws stwnsh, ac roedd wrth ei fodd. Ateb arall, trawiadol, oedd ‘ges i sushi gyda Mamgu, mewn canolfan siopa yng Nghaerdydd’.

Roedd yr atebion hyn i gyd, yn ystod y sesiwn gyntaf un, yn drysorfa o wybodaeth wrth lunio gweddill y daith. A thaith, yn wir, a gafwyd, i mi, yr athrawon a’r plant. Ffocws yr ysgol oedd i geisio cynyddu hyder wrth siarad a sgwennu, a gwella ymddygiad a lefel canolbwyntio rhai. Bu’n ddadlennol darganfod beth oedd ‘brecwast’ i’r plant; brecwast ysgol i rai, bariau siocled i eraill, ond llaeth, grawnfwydydd, nutella ar dost, iogwrt, mêl a ffwythau i nifer fawr.

Doedd dim beirniadu, na phregethu o’m rhan i, ond roedd yn ddiddorol gweld sut effaith gafodd yr holl batrymau bwyta hyn ar ymddygiad a lefel cyrhaeddiad y plant. Cafwyd tipyn o hwyl wrth herio’r plant i flasu bwydydd gwahanol yng nghategoriau ‘chwerw’ , ‘melys’, ‘hallt’ , ‘sur’ ac ‘umami’, ynghyd â chyfuniadau go gyffredin fel ‘chwerwfelys’. Yn wir, deallodd y plant ymhen dim beth oedd blas dwys  ‘umami’, ‘fel caws sanau drewllyd’ a ‘chig di’i sychu’n grimp’. Yn wir, os ystyriwch enghreifftau fel ham Proscuttio a chawsiau glas, yna blas marwolaeth yn ei hanfod yw  umami, a’i brif nodweddyn, sef msg. Mae’n cynnig chwa y mae nifer o bobol yn ei grefu i gydbwyso blasau’r daflod yn llawn – yn arbennig ar adegau bregus, megis penmaenmawr. Ond nol i’r ysgol â ni…!

Cythrodd pawb, bron â bod, ati i flasu olewydd duon a garlleg amrwd, siocled tywyll, malws melys a chaws Parmesan, gan fwynhau’r cyfle i fynd ati i wneud gwynebau hyll, neu bêr-angylaidd, gan brofi fod plant yn llawer dewrach, ac yn hapusach i arbrofi, nag oedolion. Ond mae’n wir i ddweud fod ‘taste-buds‘ plant yn llawer iawn cryfach nag oedolion, a’u bod yn meddalu (a diflannu) wrth i ni heneiddio’n raddol. Mae hyn yn bendant yn egluro paham fod blasau cryfion, fel caws ac ysgewyll (a gweadau gwahanol, fel madarch a chigoedd) yn gallu esgor ar ymatebion eithafol, gan yrru rhieni prysur, sydd eisioes dan bwysau, yn gwbl hanner pan yn y gegin.

Wedi’r holl weithgaredd ymennyddol, profi blasau newydd, a phlanhigion lleol, daeth cyfle i’r plant gael cyfle i ymarfer eu sgiliau fel ‘beirniaid bwytai’. Yn gyntaf, gyda’r ysgol yn astudio Alice’s Adventures in Wonderland ar y Maes Llafur, roedd Mrs Jones yn awyddus i’r plant gael profi ‘Te Prynhawn’ mewn gwesty lleol, cyn sgwennu adolygiad o’r profiad llawn. Yn naturiol, doedd nifer erioed wedi clywed am y ffasiwn beth, nac yn gyfarwydd â bwydydd Cymreig fel bara brith na chacennau cri.  Cafwyd diwrnod gofiadwy i’r plant a’r athrawon yng ngwesty Bryn Meadows, Ystrad Mynach , a chofnodion difyr ac amrywiol iawn.

Arsylwodd nifer yn eu sgrifennu ar eu hymddygiad eu hunain; roedd yfed o’r cwpanau a soseri, a bwyta ger y byrddau â’u llieiniau gwynion, yn reswm iddynt ymbarchuso, a gostwng eu lleisiau mewn lle mor ‘posh’. Roedd rhai wrth gwrs yn nerfus, ac eraill – ond nid pawb –  ar ben eu digon i weld pentwr o frechdanau heb grystiau a theisennau testlus ar eu cyfer.

Yna, ym mis Chwefror 2017, daeth y prosiect aeloesol hwn i ben â dau brofiad bwyd a hanner;  cynnigwyd cyfle i nifer o’r disgyblion agor eu siop losin pop-up, dros-dro, yn yr ysgol, gan ymgorffori sgiliau mathemateg a menter a busnes, a blasau losin lleol a naturiol, a baratowyd ar y cyd ag Adele (sy’n awdur y llyfr Great British Sweets, cyfrol drawiadol tu hwnt sy’n cynnwys hanes losin a da-da Cymreig).

Yna, yn achos 16 aelod o’r grwp, a ddewiswyd gan yr athrawon, trefnais i, ar y cyd â chogydd arbennig iawn, ymweliad i brofi bwydlen flasu mewn bwyty Michelin cyfagos.

Ges i’r syniad yn wreiddiol ar ôl gweld fideo gwych ar wefan y New York Times yn 2014, yn cofnodi ymweliad disgyblion ysgol gynradd cyhoeddus P.S. 295 o Brooklyn â bwyty gorau Efog Newydd ar y pryd, sef Daniel, a gipiodd dair seren Michelin, ac a oedd yn llwyfan i gastronomeg y Ffrancwr Chef Daniel Boulud. Bum yn meddwl fyth ers hynny y byddai’n gwych gwneud rhywbeth tebyg yng Nghymru, ond wnes i erioed dychymygu y gallwn i roi’r syniad ar waith…

Wedi noson fythgofiadwy ar gyfer adolygiad bwyty The Whitebrook yn Sir Drefynwy meddyliais yn syth am Chef Chris Harrod.

Mae’r cogydd yn gwneud defnydd o’r goedlan hynafol o’i gwmpas ac mae’r cynnyrch gorau lleol yn gwbl greiddiol  i’w weledigaeth, a’i lwyddiant mawr. Cysylltais ag ef, ac fe aeth ati yn llawn cyffro i lunio bwydlen flasu saith cwrs ar gyfer y plant. Estynwyd gwahoddiad yn ogystal i fforiwr y gwesty, Henry Ashby – un o enwau enwocaf y Deyrnas Unedig yn y maes – i gyflwyno’r planhigion rhyfeddol i’r plant cyn profi’r wledd.

Os ydych chi’n fy nabod i, fe wyddwch chi fy mod i yr eiliad hon wrth sgwennu, ddeg mis wedi’r wledd yn dal i arnofio ar gwmwl o hapusrwydd wrth hel atgofion! Bu’r ymweliad hwn – yn wir y prosiect cyfan yng Nghoed y Garn – yn bendant yn uchafbwynt gyrfa i mi, wrth gydweithio â chynifer o arwyr bwyd, ac i gael rhannu’r awen gyda’r disgyblion hyfryd hyn. Oherwydd aeth y diwrnod ei hun fel breuddwyd, o’r daith fws i Sir Fynwy trwy drwch o niwlen hudol, i’r prynhawn godidog yng nghoedwig Gwenffrwd.

Dewiswyd yr 16 disgybl gan yr athrawon, yn seiliedig ar y datblygiad mwyaf yn ystod y prosiect 12 wythnos. Nid yn unig o ran pwy fyddai’n debygol o sgrifennu adolygiad da, ond hefyd y rheiny a arsylwyd yn cynyddu mewn hunan-hyder, sgiliau beirniadol, defnydd o’r dychymyg a dealltwriaeth. Rhoddodd eu rhieni, yn ogystal, ganiatad i ni gyhoeddi lluniau o’r diwrnod…

Gadewch i’r plant eu hunain ddisgrifio’r profiad!

‘One day there was a school called Coed y Garn. There was 16 children and 3 teachers and we went on a trip to The White Brook…

‘The landscape was beautiful, I was in a blanket of forests and wildlife. As we got higher and higher we were higher than the clouds’

‘As soon as I walk in the door I was shocked, the lay out was marvellous… I want to give them another star.’

‘I thought that Whitebrook was curious and posh and I loved the posh bathrooms with carpet…’

‘When I got there I was shocked because I didn’t know it was going to be so posh and beautiful…The best forager named Henry Ashby collected all sorts of plants for us they were all very interesting but there was one plant was truly amazing. It was a hedgehog mushroom… I have never seen anything like it.’

‘I can’t belive they done all that work for us. The bathrooms were so posh I couldn’t believe my eyes and they even had seats to do your hair and other stuff…’

‘The starter was a pumpkin custard. It reminded me of mustard, but I liked the chorizo…’

‘The hand-dived scallop made me feel uncomfortable a little bit but I enjoyed it very much…’

Hand Dived Scallop - The Whitebrook

‘The courses were Roast Jerusalem Artichoke; they were strong and tasty. Then there was hand-dived scallop that was good. There was a pigeon lollipop after that mmmmmm it was so tasty and warm…’

Pigeon Lollipop - The Whitebrook

‘I thought it was a chocolate lollipop shaped like a pigeon. But no it was meat on a stick. I wasn’t so fussed on that… but oh this was the world’s best fish I’ve tasted even though my Mam do make nice fish I thought Chris Harrod’s fish was better…”

‘The trip was a rollercoaster ride, the food had pros and cons…the poached  pear was full of flavour but the texture was a little bit slimy for my liking… The pine crumble was a let down for me, it tasted a bit overwhelming and left a lingering taste. I wish it was a little bit less pine taste…’

Pear Meiringue - The Whitebrook

‘When I got to the afters it felt like I was dreaming but it was the meiringue, looked like Santa’s sleigh’

‘When I was there I felt like I was in a dream. It was a gloomy day but when I stepped inside I felt the sun had burst through… the waiters were very very kind and made me feel welcome… The Whitebrook is a small restaurant but really posh, magnificent, divine place with really good food and really good quality. I wouldn’t go there every day but I would go there once or twice every year.’

‘Coming here is like a dream come true. It is hidden in a forest filled with secrecy. On the way you will come through the twists and turns. The walls are covered with moss. It is truly a sight to see. The place is wrapped in a bed of nature. It is a lovely place to be.’

‘Chris Harrod the chef who made all this had 27 years of experience and that’s how he has made good food. At the end we went back to school with happy faces because it was so much fun’

A wyddoch chi beth oedd y peth gorau i ddod o’r diwrnod anhygoel hwn? Pan ddychwelais i’r ysgol drannoeth, i oruchwylio gwaith sgrifennu yr holl adolygiadau, fe brofais i olygfa na ddigwyliais i weld o gwbl, wedi holl hwyl y gemau, blasu a gweithgareddau.

Welwch chi’r ddelwedd ganlynol o’r disgyblion yn sgrifennu’n ddiwyd, ar y cyd â’r athrawes, Mrs Rachel Jones?

Dyna a fu am bron i  ddwyawr gron, gyda phawb â’u nodiadau o’r diwrnod o’u blaenau yn ysu i dywallt eu diwrnod bythgofiadwy ar dudalen. Fe ddarllenoch chi eisoes ddetholiad bychan o’r dyfyniadau hynny, ac rwy’n trysori’r adolygiadau hirfaith, sy’n adrodd ‘straeon’ eu gwibdaith gastronomaidd, mewn ffordd unigryw, creadigol a phersonol.

Peidiwch â gadael i neb ddweud wrthoch chi nad yw plant bach yn fodlon mentro, ac arbrofi gyda bwyd, na chwaith yn deall trosiadau a chymariaethau ysbrydoledig o oedran mor gynnar. Fe welais i â’m llygaid fy hun sut y deffrowyd dychymyg pawb gyda prosiect o’r fath, a’r wefr a brofwyd gan bob unigolyn. O’r disgyblion a’r athrawon, ymarferydd yoga, fforwyr a chogydd Michelin – heb sôn am awdur a beirniad bwytai fel fi, sy’n dal i arnofio ar gwmwl o ddedwyddwch! Dwi’n eithriadol o falch o’r prosiect gwefreiddiol hwn, ac yn diolch i bawb am y cyfle i wireddu fy weledigaeth.

O.N. Dyw’r stori ddim yn gorffen gyda’r prosiect hwn, gyda llaw… edrychwch allan am adroddiad arall fydd yn adrodd rhagor o fy anturiaethau gyda chynllun Ysgolion Creadigol Cymru, i ymddangos ar y blog hwn yn fuan iawn!

Diolch i rieni plant Ysgol Gynradd Coed y Garn am ganiatad i gyhoeddi’r lluniau hyn. Cliciwch yma am ragor o wybodaeth ynglyn â chynllun Ysgolion Creadigol Arweiniol Llywodraeth Cymru a Chyngor Celfyddydau Cymru.

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Bwyd, Ysgolion Creadigol Arweiniol | 3 Sylw