Adolygiad Theatr: Blodeuwedd (Sioe Bantomeim Cwmni Mega)

img_2285

A hithe’n dymor panto, mae’r enwau mawrion i’w gweld ledled Cymru; o Alfie, yr arwr rygbi, fel Aladdin yn Llandudno i’r ‘Hoff’ fel Capten Hook yng Nghaerdydd. Sleeping Beauty yw atyniad Abertawe y tro ’ma, a Sinderela fydd yn swyno criw’r Stiwt yn Rhosllannerchrugog. Ac ar ben popeth, bydd gan Dick Whittington grwydr a hanner i Lundain bell wrth alw yng Nghaerfyrddin, Pontarddulais, Port Talbot ac Aberhonddu ar ei ffordd.

I blith yr enwau Seisnig gor-gyfarwydd hyn, mae na griw sy’n cynnig panto cwbl Gymreig, ac ar daith ledled Cymru ers ganol mis Tachwedd y mae Blodeuwedd, sy’n sioe ddigri dros ben.   Dyma’r ail banto ar hugain i Gwmni Mega ei lwyfannu ers sefydlu yn 1994, heb sôn am y pantos y bu’r cyfarwyddwr Dafydd Hywel yn eu cynhyrchu, cyn hynny, â chwmni Whare Teg.

Llwyddais i i fachu tocyn yn neuadd goffa’r Barri – peth prin ar y naw a dweud y gwir. Roedd y neuadd yn atsain o sgrechian plant ysgol, uwch na pharc chwarae Ynys y Barri.

Wel, sôn am sioe i dwymo’r galon, mewn cyfnod mor llwm, diolch i gast a chriw hynod afieithus. Mae’r sgript honco bost – gan Huw Garmon a Helen Wyn – yn orlawn o ddwli a direidi; nid yn unig yn cynnwys y cyfeiriadau pantomeimaidd arferol, ond haenau hefyd o ddychan gwleidyddol.

Fe gychwynodd y sioe ymhell cyn i’r panto ddechrau arni, wrth i’r uchel-seinydd floeddio cyfres bywiog o ganeuon Cymraeg, o gyn-gynhyrchiadau Cwmni Mega. Erbyn i’r llenni cochion agor, i ddatgelu set arallfydol, roedd y band roc byw – dan arweiniad Richard Vaughan – yn eu hwyliau go iawn. Gyda’r plantos ar eu traed, cyflwynwyd byd tra chwedlonol mewn cân gyntaf afaelgar iawn. Fe’n denwyd gan leisiau, a phypedau bach ciwt, i gyfnod lledrithiol, a lled-hanesyddol, heb ffin rhwng byd natur a dyn.

Gwelwyd arth (Iwan Garmon) nid anhebyg i Bungle o Rainbow yn lloer-gamu i’r Van Halen Cymraeg. Ei gri yntau, ac eraill, oedd ‘Ffwr a phlu, dewch â ni!’ ac roedd plantos Bro Morgannwg wrth eu bodd.

Yn sylfaenol, yr hyn a gafwyd ar hyd y cynhyrchiad oedd adweithiad o stori Blodeuwedd, o’r Mabinogi; y fersiwn PG, â diweddglo ddedwydd dros ben, heb smic o odinebu. Gwibiwyd yn chwim trwy’r chwedl Gymreig, gan gyflwyno’r prif gymeriadau; o Gwydion y dewin da, ac Arianrhod y ‘wrach’, i ‘arwr’ y sioe, Lleu Llaw Gyffes (Dafydd Evans).

024sian-trenberth-photography(Llun: Sian Trenberth)

Er yn destun melltith ar ddechrau’r cynhyrchiad, caiff Lleu – sy’n fabi mawr – berchnogi enw ac arf, ond beth am ‘wraig o blith merched dynion’? Diolch i Math (Llew Davies), y dewin dwl, creuir merch hardd o o grochan fawr; Blodeuwedd (Kate Elis), a fu, cyn hynny, yn dylluan. Ond un digon dichellgar yw Arianrhod (Lisa Marged) y wrach, gaiff gymorth cyntaf gan Gronw Pebr. Eu cynllun? Lladd Lleu, a bachu Blod – oes siawns i gyfiawnder eu trechu?

Meistr y seremonîau yw Bryn ‘Gwydion’ Sbwriel – glanhawr y strydoedd yn nhre Caer Dathyl. Yn ei MC Hammer pants, a’i arddull Tommy Cooper, mae Erfyl Ogwen Parry yn dywysydd gwych, yn denu’r dorf gyda’i ‘How-di-dw-di-dwdi?’(How-di-dw-di-dŵ!’). Ond fe gaiff yntau gystadleuaeth gan Lisa Marged fel Arianrhod, sy’n hynod atyniadol o atgas; yn edrych fel croes rhwng Maleficent a Cher, yn ei gwisgoedd Oscars OTT gan Bob Mackie.

Ond caiff y ddau eu tanseilio gan racsyn o rapiwr; Gronw Pebr (Tomos Wyn),  ag enw canol adnabyddus iawn. Yn gymeriad abswrd, sy’n dychan ffigwr mawr gwleidyddol, mae e’n atgoffa’r dorf nad panto cyffredin mo hwn. Cyflwyna Math, yn ogystal, ambell linell ffwrdd-â-hi o sylwebaeth comig gwleidyddol  – a pham lai? A ninnau yma yng Nghymru yn ymdrochi’n feunyddiol mewn propaganda Eingl-Americanaidd, does gen i ddim gwrthwynebiad i ambell hedyn gwrthryfelgar gael eu plannu ym meddyliau’r dorf iau.

Fel yn achos pob panto, mae’r pâr canolog yn siwgwrllyd iawn – y rhannau i’w sawru yw’r cymeriadau cynorthwyol. Ond daw Dafydd Evans a Kate Elis, ill dau, ag ysgafnder i’r garwriaeth hon rhwng dyn a merch o flodau. Ac mae fersiwn Blodeuwedd  o ‘Chwarae Troi’n Chwerw’ (trwy ganiatâd Caryl Parry Jones) yn uchafbwynt tua diwedd y sioe.

Yn wir, fel yn achos y sylwebaeth wleidyddol achlysurol, mae clywed tri clasur cerddorol Cymraeg  yn cynnau fflam o Gymreictod yng ngwylwyr o bob oed. Hir oes i Gwmni Mega, gyda’u pantomeim blynyddol; brafiach fyth fyddai gweld drama, neu sioe arall ganddynt ar hyd y flwyddyn, i’n cadw ar flaenau ein traed.

Mae sioe bantomeim Blodeuwedd Cwmni Mega yn parhau ledled Cymru tan yr 16eg o Ragfyr, 2016; cliciwch yma am ragor o wybodaeth.

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Theatr | Rhowch sylw

Adolygiad Theatr: Y Glec (Arad Goch)

img_2138

Adolygais Y Glec ar raglen Dewi Llwyd ar Fore Sul ar BBC Radio Cymru, ar y 13eg o Dachwedd, 2016. Cliciwch yma i wrando eto.

Mwynheais y cynhyrchiad mwyaf egnïol i mi’i weld ers tro byd yn Arad Goch, Aberystwyth, yr wythnos hon. Dau berfformiad a gynigodd chwyrligwgan i’r ymennydd, gan adael y gwyliwyr yn teimlo’n chwil gorn. Ond fel sawl sesiwn fawr, cafwyd elfen o benmaenawr, wrth i chwarae droi’n chwerw mewn chwinciad.

Mae cynhyrchiad Y Glec ar daith ysgolion ar hyn o bryd yng Ngheredigion, Sir Gâr a Sir Benfro, cyn teithio prif theatrau Cymru yn y Gwanwyn. Mae’n archwilio effeithiau cam-ddefnydd alcohol, ond nid ar ffurf pregeth sych-dduwiol. Trwy ddefnydd craff o hiwmor, dangosir yn glir, sut all un digwyddiad droi bywydau ben i waered. Cynigir y cyfle i adlewyrchu, ac ystyried llwybr arall mewn ffordd nad yw’n gawslyd o gwbl.

Owain Llŷr Edwards (Diwrnod Mawr Sali Mali) a Rhodri Siôn (Dros y Top) yw’r ddau sy’n ein gadael yn gegrwth.  Mewn tour de force go-iawn, llwydda’r dau actor disglair  i chwarae degau o gymeriadau amrywiol. Trwy ddefnydd cynnil ond deheuig o leisio, gwisgoedd ac ymarweddiad, down i adnabod  – ac uniaethu â phawb,  mewn llai nag awr.

ag_kinghit_km11

 

Fe’n croesawir i ofod theatr sy’n nes at glwb nos na neuadd addysgiadol yn Y Glec. Gwynebir wal o sain dubstep, llawr gwyddbwyll du a gwyn, a dau Blues Brother o’n blaenau, â gitar yr un.  Trawsffurfia Elwood a Jake, o flaen ein llygaid, yn dad bygythiol a glaslanc pryderus. Mark Duckworth (Rhodri Siôn)  yw gwestai cyntaf parti ‘pizza a fancy dress’ ei gyd-ddisgybl yn yr ysgol uwchradd, sef Tula (Owain Llŷr Edwards).

Tra fod y merched yn ymbincio, a’r tad yn gadael am y noson, fe welwn ni bawb yn cyrraedd yn y parti trwy lygaid Mark.

ag_kinghit_km84

 

O Blondie, o’r tim rygbi, i’r stoner Gary, a’i ffrind Ben; y deliwr cyffuriau, y giang Pwylaidd a DJ Fonz. Ymysg eraill mae’r merched tipsy, gan gynnwys Kathy a Kizzy, a profwn newid yn naws y noson ar hyd y sioe.

Wrth i’r coctels cynyddol lifo, dechreua rai anesmwytho, gan gynnwys Ben, sy’n foi reit ddiniwed yn y bôn. Meddai’n betrus wrth Mark,‘Weithia ti jyst yn gallu teimlo y newid yn yr awyr; mae o’n rili rili weird.’ Wrth i densiynau gronni, distewa’r sain yn ddisymwth, a chlywn glec sy’n trawsnewid bob dim. Mae’r gwahaniaeth yn syfrdanol, a  troir stumogau aelodau’r dorf gan ddisgrifiad cignoeth o’r digwyddiad ei hun. Caiff sylw pob gwyliwr ei hoelio gan hyn, ynghyd â’r effaith ar y gymdeithas ehangach.

Llwydda’r actorion i gydbwyso’n dda rhwng y llon a’r lleddf, a chynnal momemtwm rhagorol ar hyd y cynhyrchiad. Daw pŵer y ddrama nid o lunio un dihiryn, ond wrth gynnig sawl drych at y dorf.

Dyma’r ail ddrama lwyfan gan Tom Lycos o Zeal Theatre i gael ei haddasu i’r Gymraeg gan Arad Goch. Llwyddodd sioe Tafliad Carreg i gorddi’r dyfroedd yn 2009, a gwna’r ddrama hon union ’run fath. O’m rhan i, fe’m trawsblannwyd yn ôl i ddyddiau f’arddegau;  cyfnod chwithig, chwerwfelys ar adegau.

Yn gyfnod arteithiol o hunan-ymwybodol i rai, gyda llwythi gelyniaethus o’u cwmpas, mae’n cymryd un dewr i wneud safiad go syml, yn seiliedig ar synnwyr cyffredin.  Gyda’r ddrama yn teithio Cymru yn ystod mis Mawrth, byddai’n talu i bawb fynd i’w gweld. Mae Y Glec yn ein atgoffa  fod gan bawb rôl i chwarae, a chyfrifoldeb dros eu hunain – ac eraill.

Mae taith Y Glec yn parhau o amgylch Cymru ar hyn o bryd; cliciwch yma am ragor o wybodaeth.

 

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Theatr, Uncategorized | Rhowch sylw

Y Dinesydd: Bwytai Merch y Ddinas – Becws Allen’s, Y Rhath

img_2139img_2140

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Bwyd, Canllaw Bach Caerdydd, Y Dinesydd | Rhowch sylw

Hygge

image

Cyfranais i drafodaeth am hygge ar raglen Bore Cothi ar BBC Radio Cymru ar ddydd Mawrth, Hydref 25ain, 2016. Cliciwch  yma i wrando eto.

Beth ar wyneb y ddaear yw’r ffenomenon  hygge, o Sgandinafia, sydd dros bob man ar hyn o bryd? Wel, faint o amser sydd gydach chi? Mae’n cwmpasu nifer fawr o elfannau, felly estynwch baned cyn ffeindio clustog a chornel clyd…

Ar y naill llaw, mae’n athroniaeth ac yn feddylfryd diwylliannol, ac ar y llall mae’n deimlad byw; yn crynhoi cysur a sicrwydd,  brawdgarwch a charedigrwydd – tuag at eraill ac atoch chi eich hun.

Er yr ystyrir hygge yn derm Daneg erbyn hyn, mae’n air benthyg o’r Norwyeg, oedd yn wreiddiol yn golygu ‘lles’ (wellbeing). Roedd hwnnw’n deillio o air Hen Norwyeg a Hen Almaeneg am ‘ystyried’ neu ‘meddwl’ ,  ac mae hefyd yn bosib ei fod yn gysylltiedig â’r gair hen  Saesneg ‘hug’ – coflaid, neu, i gofleidio. Does neb gant y cant yn sicr mewn gwirionedd, ond yn syml, fe’i ddefnyddiwyd yn gyffredinol yn gyntaf yn Nenmarc yn ystod y 19ed Ganrif;  mae’n adlewyrchu nodweddion diwylliannol yr holl weldydd hyn, sydd yn pwysleisio cymdeithas egalitaraidd, ac yn tanlinellu tegwch rhwng pawb.

Dyw cymdeithas ddim yn fêl i gyd yn Sgandinafia, ac mae’r gwledyd hyn yn gallu bod yn ddrud i ymweld â nhw, oherwydd fod y trethi yn andros o uchel.

Ond serch y cwyno arferol, fel ym mhob gwlad dan haul, dyw Llychlynwyr , ar y cyfan,  ddim yn gweld trethi uchel fel ‘cosb’ i’w ddioddef, ond yn hytrach fel buddsoddiad i gymdeithas ar y cyd. Oherwydd hynny, mae ansawdd bywyd yn uchel iawn; mae gwasanaethau iechyd  y gwledydd hyn o safon uchel iawn, a ceir addysg uwch yn rhad ac am ddim. Ceir hefyd gyfnodau tadolaeth sylweddol, a chydraddoldeb rhwng y rhywiau ym mhob dim. Ac mewn rhestrau ‘hapusrwydd’ rhyngwladol di-ri, daw’r Llychlynwyr ar y brig bob tro.

Mae meddylfryd creiddiol hygge hefyd yn rhan fawr o hyn oll.

Ond coeliwch chi fi, dyw hygge ddim yn egsgliwsif i’r gwledydd hyn yn unig! Gallwch chi brofi hygge neu deimlo’n hyggelig yn unman – hyd yn oed yng Nghymru fach! Y teimlad braf, dedwydd, bodlon, cysurus hwnnw sy’n ein taro ambell waith; y gyfrinach yw ei gydnabod, ei sawru, ac ymhfrydu yn y profiad byrhoedlog hwnnw, gan gydnabod nad ydyw’n para am byth.

image

Tra fod ymwybyddiaeth gofalgar, neu ‘mindfulness’ (sef cysyniad sydd ar gynydd yng Nghymru) yn ein annog ni i edrych i fewn arnom ni ein hunain, mae hygge yn brofiad mwy adlewyrchol,  ac yn gofyn i ni edrych allan ar y byd. Dyw hygge ddim yn gysylltiedig o gwbl â chrefydd; os rhywbeth, mae’n trin y seciwlar yn sanctaidd, wrth ddathlu profiadau bach bob dydd. ‘Gwnewch y pethau bychain’, chwedl Dewi Sant.

Y rheswm am fy niddordeb i yn y maes yw fy angerdd am bopeth Sgandinafaidd. Nid yn unig fy niddordeb yn llenyddiaeth a llunyddiaeth Nordic Noir – gan gynnwys gwaith Stieg Larssen, Henning Mankell, Camilla Lackberg a Jo Nesbo ac Yrsa Sigurðardóttir i enwi rhai– a chyfresi ditectif teledu fel Forbrysdelsen (The Killing) a Bron/ Broen (The Bridge), ond eitemau bach bob dydd sy’n llonni fy myd.  Daw fy hoff gwpanau Marimekko ac Arabia o’r Ffindir , gwlad sy’n trin dylunio a phensaerniaeth fel crefydd. Mae fy siwmper wlanen o’r Ynysoedd Faroe wrth law ar noson oer, a lamp marchysgall Paoul Henningsen o Ddenmarc yn goleuo fy mywyd bob dydd. Coeliwch neu beidio ond mae ‘hygge’ yn bresennol ym mhob un o’r pethau hyn.

Ar lefel mwy teuluol,  mae fy nhad yn thro mewn Arloesedd ym Mhrifysgol Bergen, Norwy; mae e hefyd yn Ddoctor er Anrhydedd ym Mhrifysgol Lund yn Sweden, a Phrifysgol Lappeenranta yn y Ffindir, yn dilyn blynyddoedd o gyd-weithio ar brosiectau yno, pan oedd e’n Athro ym Mhrifysgol Caerdydd.

image

Golygai hynny ymweliadau â’r holl wledydd hyn, a gwyliau eraill – fel dathliad pen blwydd Mam rai blynyddoedd yn ôl, a dreuliwyd yn ninas Stockholm.

image

Dwi wedi blogio am sawl ymweliad, â Helsinki ac Oslo, gan rannu ambell hoff rysait o Sgandinafia. Ac mewn gwirionedd, fe gynheuwyd y fflam gryn dipyn cynharach , ar ymweliad â ffrindiau i’r teulu  yn Nenmarc pan oedden ni’n blant bach. 

image

image

image

Felly dyna i chi sut ydw i’n sucker am bopeth Sgandinafaidd… ond beth yw’r atyniad, mewn difri calon? Apêl y prifddinasoedd yw eu bod yn ddiddorol a hanesyddol, ond  maent hefyd yn ganolfannau cyfoes dros ben.

iphone-2011-2013-928

image

image

Ceir pwyslais mawr ar ddylunio, a ceir digon o ofod ‘byw’, ynghyd â bwytai a chaffis gwych.

image

image

image

Ceir hefyd gefn gwlad bendigedig, a golygfeydd ysgubol, a gweithgareddau awyr-agored di-ben draw. Yn fwy na dim mae na ‘deimlad braf’ ym mhob un o’r gwledydd hyn – dwi bellach yn deall fod  hygge  yn rhan fawr o hyn.

Dros y blynyddoedd diwethaf, gwelwyd cynydd yn yr ymwybyddiaeth o hygge ledled y byd fel cysniad a fyddai’n fuddiol i bawb. Y llynedd, comisiynwyd dros hanner dwsin o lyfrau Hygge gan gwmniau cyhoeddi mawr Llundain, ar gyfer marchnad Nadolig 2016.

image

Darllenais chwech ohonynt i’w hadolygu, a’u mwynhau i raddau gwahanol, yn fawr. Beth oedd yn braf oedd sylweddoli mod i’n gwneud llawer o ‘bethau’ hygge yn barod, ond bu o fudd i ystyried hyn o’r newydd.  Mae hyd yn oed y profiad o’u darllen yn creu teimlad o hygge, felly dyma rai o’r pethau a ddysgais i…

  • Mae na bwyslais mawr ar olau, fel cynnau canhwyllau a thân go-iawn, i greu awyrgylch, ac arogleuon ‘hyggelig’.
  • Cofiwch fod gaeaf hirfaith y Llychllynwyr yn arw a llwm, felly ma nhw’n gwneud y gorau o’r tywyllwch wrth ddathlu cynhesrwydd, a hud golau.  Nadolig yn sicr yw uwchafbwynt blynyddol hygge ond ceir dathliadau mawr dros galan Mai  a Hirddydd Haf ym mhob un gwlad, fel Gwyl y Golau a gynhelir yn Nenmarc ar Fai y 4ydd.

image

  • Hefyd ceir pwyslais ar ddeunyddiau naturiol; croesewir natur i fewn i’r cartref wrth ddodrefnu’n ystyriol iawn, gan ddefnyddio pren, carreg, gwlân… deunyddiau, syml,  gonest a didwyll. Dyw ‘scented candles’ ddim yn hygge o gwbl, gyda llaw!

image

  • Pwysleisir werth hen bethau, a cyfunir yr hen a’r newydd yn aml; ardderlir yr athroniaeth ‘make do and mend’. Mae na reswm paham fod Scandi-chic fel cysyniad dylunio mor oesol – mae’n pwysleisio symlrwydd, cynildeb, minimalistiaeth, gan ategu ato bob yn dipyn; etifeddu ac/neu fuddsoddi mewn darnau ‘mawr’ o ddodrefn, ac ychwanegu clustogau neu lenni mwy cyfoes i ddiweddaru bob yn hyn a hyn. Ond mae ‘integriti’r’ cartref  – y sgerbwd sylfaenol – yn gadarn. Ceir hefyd yn aml yn y gwledydd hyn, mewn cartref, neu swyddfa, gornel hygge – cornel bach clyd, lle gallwch chi eistedd yn gysurus i ystyried, neu ddarllen, neu gymeryd seibiant bach dros dro.

image

  • Daw bwyd a diod, yn naturiol, i chwarae eu rhan, ac efallai mai ‘Fika’ yw’r enghraifft orau o hyn; ‘paned a chacen’, fel ‘kaffee und küchen‘ yr Almaenwyr – a’r Llychllynwyr yw yfwyr coffi mwya’r byd. Neulltir amser ganol bore i gael paned a chacen, prun ai mewn swyddfa, neu gyda ffrindiau, neu adre ar eich pen eich hun. Yn y swyddfa, mae’n helpu i greu awyrgylch ddedwydd, sy’n golygu fod y gweithwyr yn hapusach ac yn fwy cynhyrchiol.

image

  • Gwaith; mae hygge yn rhan fawr o gynllunio swyddfeydd y gwledydd Llychllynaidd; ceir soffas  cysurus ar gyfer tasgau lle mae’n rhaid darllen, a dodrefnir yn ofalus er mwyn sicrhau cydbwysedd i bawb. Does dim hierarchiaeth pyramidaidd fel a geir yma – mae pawb yn aelodau’r tîm. Hefyd, mae pobol yn gadael am adre fel arfer  am 5 o’r gloch ar y dot, a does dim ffasiwn beth a gweithio ar y penwythnosau i’r rhan fwyaf o bobol – mae amser personol, amser hamdden yn sanctaidd. Mae ‘work-life-balance’ yn gwbl greiddiol i’r diwylliant, ac mae mwy o Lychlynwyr yn dewis treulio eu hamser hamdden â theulu a ffrindiau na’r un ranbarth arall yn y byd.

image

  • Ceir pwyslais mawr ar yr elfen gymunedol, ar ddod ynghyd ag eraill – teulu a ffrindiau, dros bryd o fwyd, neu weithgaredd yn y gwyllt.

image

  • Ond gallwch hefyd sawru profiad hygge ar eich liwt eich hun, wrth fwynhau’r baned cyntaf o de ar fore oer, neu wrth ddarllen yn y gwely, gymeryd bath, neu arsylwi wiwer ar ganghennau coeden!!

image

  • Bethbynnag sy’n dod â phrofiad o ddedwyddwch i chi, sawrwch ef, a ymhyfrydwch y teimlad hwnnw.Yn sicr, does dim rhaid bod yn rhan o’r criw bob tro i sawru hygge o gwbl; mae na barch mawr i’r bobol hynny sy’n gyffyrddus yn eu croen eu hun.

image

  • Hefyd, ceir pwyslais mawr ar natur; ymarfer gweithgaredd yn yr awyr agored, yng nghwmni eraill, os yn bos, ond mae mynd â’r ci am dro yn hyggelig hefyd! Mae byd natur yn greiddiol i ddiwylliant y Llychllynwyr, ac mae gan nifer gaban di-drydan ( a di-wi-fi) ar yr arfordir neu yng nghefn gwlad.

image

  • Ond hefyd, mae cadw’n heiny yn greiddiol i ddiwylliant y Llychllynwyr – nid er mwyn edrych yn dda, ond i deimlo’n dda, ac yn gryf. Fydde bod yn ‘size zero’ yn da i ddim i wraig i Viking slawer dydd, ond bydde cluniau cryfion yn handi iawn wrth deithio trwy’r eira, neu ddianc rhag arth!!

image

  • Does dim angen gwario i brofi hygge, ac nid yw chwaith yn anelu am ‘hapusrwydd di-dor’ na pherffeithrwydd chwaith. Mae’n deimlad o ‘ddedwyddwch’ , ac yn gofyn i ni fod yn ‘bresennol’ yn yr eiliad , a sawru’r foment, a’r teimlad braf. Nid dihangfa o gymhlethdodau a thristwch bywyd, ond eiliad i oedi, neu anadliad dwfn, cyn symud ’mlaen.

image

Sut fyddai cyfleu Hygge trwy gyfrwng y Gymraeg? Wel er ei fod yn air sy’n amhosib i’w gyfieithu – ychydig fel cysyniad ‘hiraeth’ yn y Gymraeg, mae e mewn gwirionedd yn cynrhychioli’r gwrthwyneb i hiraeth, gan gynnwys elfennau fel perthyn, dedwyddwch, bodlonrwydd, clydwch a chysur..

Mae’r gair ‘cwtsh’ wrth gwrs yn neidio i’r meddwl, ond mae’n well gen i’r gair ‘coflaid’, gan ei fod yn cynnwys y gair ‘cof’, sy’n rhan greiddiol o ‘hygge‘; parchu’r gorffennol tra’n sawru’r presennol cyn bwrw mlaen a’r dyfodol. Efallai mai ‘hyfryd’ yw’r ansoddair agosaf, ‘Hyfryd iawn, ontefe?’, chwedl Eurwyn Pontsian; y profiad o ‘ymhyfrydu’ – neu (o gofio’r pwyslais ar natur) y cysyniad o ‘ddod ’nol at eich coed’. Neu beth am droi cysyniad fel ‘Lle i Enaid Gael Llonydd’ ar ei ben? Yn hytrach, creu ‘Lle i Enaid Gael Llawenydd’.

Paham felly fod y ffenomenon wedi cydio yn nychymyg pawb, a phaham, mewn difri calon, fod angen o leiaf chwech llyfr ‘Hygge‘ arnom ni? Oherwydd, yn syml, mae’n diwylliant ni wedi newid mor aruthrol dros y ganrif ddiwethaf, ac yn sicr dros y ddegawd ddiwethaf; mae technoleg, yn arbennig, wedi ein dieithrio ni o’r hyn sy’n bwysig mewn bywyd, sef teulu, ffrindiau, a’n perthynas greddfodl ni â’r byd natur. Er fod cymaint o elfennau hygge yn swnio’n amlwg iawn, mae’n dda cael ein hatgoffa i fod yn fwy gofalgar, yn fwy caredig gydag eraill, a ni ein hunain, ac i fod yn llwyr ymwbydol o gyfraniad y pethau bychain i’r darlun mawr.

Ond oes, mae na le, i feirniadu dylanwad hygge ar y diwylliannau hyn yn ogystal. I rai ymwelwyr a mewn-fudwyr, mae’n medru bod yn anodd i dorri i fewn i gylchoedd hygge hir-sefydliedig. Mae rhai’n beirniadu’r Llychllynwyr am dreulio mwy o amser adre yn swatio â theulu a ffrindiau, na chreu gofod yn eu bywydau i bobol newydd. Ond ar y cyfan, rhaid i mi gyfaddef, o fyw mew ‘cymdeithas’  sydd ar ei gliniau tra’n gaeth i’r iffôn a’r gliniadur – mae ethos goleuedig Hygge i’w glodfori.

Beth am i mi ddirwyn i ben â cherdd gyfarwydd i ni Gymry sy’n debygol o gyffwrdd a chynhesu’r galon ymhen dim? Nid yn unig y mae’r geiriau’n asio’n berffaith â’r meddylfryd Llychllynaidd, ond mae’n rhoi blas i bawb o bach o ‘hygge Cymraeg’.

Ar Hyd y Nos

Holl amrantau’r sêr ddywedant, ar hyd y nos;
Dyma’r ffordd i fro gogoniant, ar hyd y nos.
Golau arall yw tywyllwch i arddangos gwir brydferthwch
Teulu’r nefoedd mewn tawelwch ar hyd y nos.

O mor siriol gwena seren ar hyd y nos,
I oleuo’i chwaer ddaearen ar hyd y nos.
Nos yw henaint pan ddaw cystudd, ond i harddu dyn a’i hwyrddydd
Rhown ein golau gwan i’n gilydd ar hyd y nos.

John Ceiriog Hughes (1832-1887)

Cyfranais i drafodaeth am hygge yng nghwmni Dorian Morgan a Heledd Cynwal ar raglen Bore Cothi ar BBC Radio Cymru ar ddydd Mawrth, Hydref 25ain, 2016. Cliciwch yma i wrando eto.

image

Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

Adolygiad Theatr: Merch yr Eog / Merc’h an Eog (Theatr Genedlaethol Cymru a Teatr Piba)

image

Anaml iawn  y bydda i’n ymweld â’r theatr yn teimlo’n anobeithiol braidd, ond dyna fu mhrofiad cyn profi Merch yr Eog / Merc’h ar Eog (Theatr Genedlaethol Cymru / Teatr Piba). Bu’r cyd-gynhyrchiad aml-ieithog ar daith ledled Cymru ers dechrau mis Hydref, a bu’n anodd osgoi ymatebion negyddol yn wasg ac ar-lein.

Ni chafodd hynny effaith o gwbl, fodd bynnag, ar niferoedd y dorf yn Stiwdio Weston, Canolfan y Mileniwm, ac i ryw raddau, ges i siom ar yr ochr orau.

Dyma gynhyrchiad mentrus a chyfoes, sy’n  weledol gyffrous, wrth geisio pontio rhwng y Llydaweg a’r Gymraeg.  Mae’n cynnwys cast atyniadol gan griw aml-ieithog, a pherfformiad canolog didwyll iawn gan Lleuwen Steffan.

image

Yn anffodus, nid yw’r ddrama  yn cysylltu digon â’i chynulleidfa, sy’n tanseilio’r prosiect uchelgeisiol  yn llwyr . Wedi pedair mlynedd o drafod, cyfnewid syniadau a pharatoi drama a gyflwynwyd mewn pedair iaith (Cymraeg, Llydaweg, Ffrangeg a Cajun), dwi’n rhyfeddu na flaenoriaethwyd hynny o’r cychwyn cyntaf.

Mae’r sgript ‘yn seiliedig ar waith gwreiddiol’ gan yr awdur Cymraeg Owen Martell a’r actores Lydewig Aziliz Bouregès.  Fe gychwynnir yn addawol, yn nhe angladd hen fodryb ar draeth Cwmtydu yn Ne Ceredigion. Serch moelni’r set cynnil , ceir cynhesrwydd rhwng y cast, a sefydlir thema’r ddrama hon yn glir.

Teithiodd Mair (Lleuwen Steffan) yn ôl i Gymru o’i chartref yn Llydaw yng nghwmni ei chymar, Loeiza (Loeiza Beauvir). Dros sgwrs â’i Mam gariadus (Rhian Morgan), a Gwilym ei hewyrth (Dyfan Roberts) , daw newyddion am fferm y teulu i herio’i hunaniaeth. Ar ôl dychwelyd i Lydaw, dwysheir pryderon Mair, sy’n ei dieithrio o’i bywyd dedwydd yno. Dros sgyrsiau Skype â Rhys (Dyfan Dwyfor) ei brawd, sy’n pigo at ei chydwybod,  ymlafniai Mair – yn ddiarwybod i Loeiza- dros y penderfyniad i symud ’nol i Gymru.

Ond pa ffordd i droi? Oes gan gymydog Mair, y mewn-fudwr Jean (Steeve Brudey), air o gyngor? A beth yw arwyddocád ei rodd caredig iddi, o eog? Trwy’r cyfan, trafodir gwestiynau cyffredin i’r cefndryd Celtaidd; effaith iaith a chwedloniaeth a diboblogi gwledig ar etifeddiaeth yr unigolyn – a’r gymdeithas ehangach.

image

Mae na lawer o chwarae ar eiriau yn y ddrama hon – ‘eog’ ac ‘euog’ efallai yw’r enghraifft amlycaf – ac fe archwilir amryw eiriau cyffelyb yn y Gymraeg a Lydaweg. Ond diolch i ddibyniaeth y rhan fwyaf  o aelodau’r dorf ar system ‘gyfieithu’ hynod wan,  cawn ninnau –  fel Mair – ein dieithrio o’r drafodaeth.

Ar yr arwyneb, mae na lawer i ganmol yn y cynhyrchiad cyfoes hwn, sy’n dilyn yn nhraddodiad diweddar y cwmni i gynnig arlwy eang iawn o gynyrchiadau i blesio pob chwaeth ; o gynyrchiadau mwy ‘traddodiadol’ (Chwalfa a  Nansi) i ddramau cyfoes (Rhith Gân a Mrs Reynolds a’r Cena Bach) hyd at brofiadau theatrig cryn dipyn mwy heriol ac arbrofol (Dawns Ysbrydion), perthynai elfen o ddyfeisgarwch i bob un.

Siawns na synnodd neb o’r dorf i weld y cyd-gynhyrchiad  hwn yn dilyn arddull arbrofol llwyfaniad  Rhwydo/Vangst  (2013), a dwi’n siwr nad yw neb yn collfarnu’r ysfa i estyn allan , i gynnal deialog  â gwlad arall, a thrafod  rôl aml-ieithrwydd mewn Ewrop gyfoes, yn dilyn Brexit.

Rwy’n sicr yn  clodfori elfennau niferus yn y cynhyrchiad aml-haenog hwn, gan gynnwys seinlun synhwyrus, goleuo gwych a gwaith taflunio trawiadol; yn weledol, ac yn glywedol, fe roddodd Merch yr Eog gryn wefr i mi. Yn ogystal, rhaid canmol y ffaith nad yw rhywioldeb Mair yn ‘issue’ o gwbl fel rhan o’r stori, sy’n cynrhychioli tipyn o gam ymlaen yn y gymdeithas Gymraeg.

Ond am gyfnodau yn ystod rhai deialogau, fe niflaswyd yn llwyr  gan (gyd)gyfarwyddo di-fflach, a diffyg egni dybryd ymysg rhai aelodau o’r cast ar lwyfan. Yn ystod sgyrsiau hynod statig, wedi i mi dderbyn y wybodaeth gan eirfa robotig (ffrwyth app sibrwd y Theatr Genedlaethol, sy’n ‘crynhoi gwybodaeth’ yn hytrach na chyfieithu ar y pryd) , bu’n rhaid brwydro yn erbyn yr ysfa i ddylyfu gên.

Ceisiais fy ngorau i glustfeinio am seiniau cyffredin rhwng y Llydaweg a’r Gymraeg – fel y cyfarwyddwyd y gynulleidfa i wneud yn ytsod yr ymgyrch farchnata – ac i chwilio am gliwiau ehangach na chynnwys y testun. Ond mewn difri calon, sut mae modd uniaethu ag unrhyw gymeriad heb werthfawrogi’r ‘pethau bychain’ sydd ynghlwm â mynegiant geiriau’r sgript, dan ofal yr actorion?

Cafwyd enghraifft dda o hyn mewn golygfa weledol ddifyr, mewn spa Llydewig yng nghwmni Loeiza a’i ffrind hithau, Céline (Mai Lincoln).  Fe’n hatynnwyd yn wir gan asbri’r ddwy ferch, mewn cymhariaeth â diflastod  ymddangosiadol Mair. Ond  i’r rheiny ohonom heb Ffrangeg neu Lydaweg, bu’n rhaid  troi ein trem at gefnlen y set (neu’r app ffôn, i’r di-Gymraeg)  i dderbyn crynodeb o’u sgwrs am ‘iselder’ Mair. Afraid dweud, syrthiodd eu dryswch rhwng y gair  hirnez  (hiraeth) a’r clefyd gwenerol herpes ar glustiau byddar, er i ni weld y sgrifen ar y mur yn glir.

Yn hynny o beth, clywais rai yn cymharu’r ddrama yn anffafriol â chynhyrchiad aml-ieithog arall fu’n teithio Cymru yn ystod yr un cyfnod, sef A Good Clean Heart (Neontopia) gan Alun Saunders, sy’n gwneud defnydd dyfeisgar iawn o gyfieithu trwy gyfrwng  uwch-deitlau . Nid yw’n gwbl deg i gymharu’r ddwy ddrama, yn fy marn i,  gan fod y Cymry Cymraeg yn gyfarwydd  â dwy iaith A Good Clean Heart. Ond mae’n ddifyr nodi i gynhyrchiadau dwyieithog ag iddynt uwch-deitlau, fel A Good Clean Heart  a Llwyth ddenu aelodau di-Gymraeg y dorf i neidio i’w traed yng Ngŵyl Caeredin , wedi’u taro gan stori gref ac emosiwn pur. Teg dweud nad dyna’r ymateb i Merch yr Eog –hyd yma, ta beth.

Edrychaf ymlaen yn fawr i glywed yr ymateb i’r llwyfaniadau yn Plymouth a threfi a dinasoedd Llydaw – ac mi ydw i’n credu ei bod hi’n bwysig iawn i’r gynulleidfa Gymreig  gael deall hynny, fel rhan o’r ddeialog greadigol ehangach. Mae’n amlwg wrth wrando ar sgwrs ar Front Row ar BBC Radio 4, a sesiwn holi ar ddiwedd y llwyfaniad yng Nghaerdydd, y bu gwahaniaethau naturiol rhwng arddulliau y ddau gyd-gyfarwyddwr –  Thomas Cloarec o Lydaw a Sara Lloyd o Gymru – gan arwain at elfen o gyfaddawdu. Tra roddodd y Llydawr Thomas Cloarec bwys mawr ar yr elfen gorfforol, daw Sara Lloyd o gefndir lle mai’r testun sy’n deyrn – neu’n flaenoriaeth, o leia.

Yn sicr, roedd hynny i’w deimlo ar hyd y darn; wrth sboncio rhwng gwahanol olygfeydd, fe deimlodd ar brydiau fel profi cyfres datgysylltiedig  o freuddwydion. Wnes i, yn bersonol, ddim digio o gwbl, at y ‘seibiannau’ swrealaidd , yn cyfuno dawns a ffigyrau anifeilaidd. Dydw i’n sicr ddim yn credu fod angen gradd yn y Mabinogi i ddeall arwyddocád  yr eog. A siawns fod mynychwyr y Theatr Gymraeg dros y degawdau diwethaf yn gyfarwydd iawn â themau fel  alltudiaeth ac etifeddiaeth – ond diflaswyd nifer, serch (neu oherwydd?) hynny, gwaetha’r modd.

Difyr yw nodi mai’r cwestiwn cyntaf i dasgu o’r dorf ar ddiwedd llwyfaniad cyntaf Caerdydd  oedd ‘Beth oedd neges y ddrama?’. Yn ddigon naturiol, fe drodd y cyfarwwyddwr o Lydaw  y cwestiwn ar ei ben wrth holi’r gwyliwr, beth oedden nhw’n credu oedd neges y ddrama. Atebwyd yn synhwyrol gan aelod y dorf, gan adleisio un o brif wersi’r ‘ddrama’ i’r dim, mewn cwta ddeg eiliad; nid y lleoliad sydd yn bwysig, ond yr hyn sydd ynddom ni.

Mae’n werth crybwyll mai un o haneswyr amlycaf, a mwyaf huawdl, yr iaith Gymraeg oedd yn holi;  yn llawn chwilfrydedd, ond efallai wedi disgwyl bach mwy.

Wedi taith ledled Cymru mae cynhyrchiad Merch yr Eog / Merc’h an Eog yn parhau i Plymouth ac yna ymlaen i Lydaw ar hyd mis Tachwedd. Cliciwch yma am fanylion pellach.

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Theatr | Rhowch sylw

Cylchgrawn Barn: Adolygiad Caffis Cymru gan Shôn Williams

photo-3-2fullsizerender-12

Cyhoeddwyd yn Caffis Cymru, Uncategorized | Rhowch sylw

Y Dinesydd: Bwytai Merch y Ddinas – Yr Hen Lyfrgell Hydref 2016

photo-2-3adolygiad-yr-hen-lyfrgell-2-1

image

image

image

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Canllaw Bach Caerdydd, Delweddau o'r Ddinas, Tafarn/ Bar, Y Dinesydd | Rhowch sylw