Adolygiad Theatr: Undod (Canolfan Berfformio Cymru)

C3D91FA9-EEB9-4420-9FBA-2DF5FBFB1E02

Pe bai’n bosib i ddrama lwyfan fynd yn ‘viral’ ar amrantiad, byddai Undod yn siwr o brofi llwyddiant mawr. Mae’n ddrama wreiddiol Gymraeg sy’n gafael â’r gwyliwr gerfydd y gwâr, wrth gyfathrebu neges glir, amserol iawn. Gair o gyngor, felly, i ysgolion ac athrawon drama ledled Cymru; dyma’r cynhyrchiad i chi ar gyfer 2018/19 ar blât.

Mae’n biti felly i mi brofi sgript garlamus Branwen Davies mewn gofod anaddas sy’n dioddef o cryn broblemau sain. Golygai hynny na allwn ddeall swmp helaeth y drafodaeth, sy’n anffodus a dweud y lleiaf, ar gyfer ‘premiere’ o’r fath. Rwy’n cofio nodi adwaith debyg am ofod canolfan The Gate yn dilyn cynhyrchiad Deffro’r Gwanwyn  y llynedd. Mae acwsteg  yr hen gapel dinesig yn grêt i gig neu ganu angerddol, ond rwy’n ofni i Undod brofi’n ormod o her.

Perfformiwyd y ddrama gan fyfyrwyr BA Perfformio, Canolfan Berfformio Cymru (Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant), a serch y problemau, dangoswyd addewid gan nifer o aelodau o’r cast. Cyfarwyddwyd y cyfan gan Buddug Elen Bowman â chyffyrddiadau wnaeth weddu i’r gofod, serch y sain.  Comisiynwyd y darn gan y Ganolfan, yn seiliedg ar hanes go iawn; cynhaliwyd arbrawf addysgiadol ym 1967 i gyflwyno’r cysyniad o ffasgaeth i blant.

73377928-EB37-4E71-B6A7-4E7E5FC2E10F

Yn Undod cawn groeso i ddosbarth o ddisgyblion anystywallt, mewn ysgol Gymraeg sy’n dioddef toriadau mawr. Yno i geisio arwain Blwyddyn 12 mae athrawes gyflenwi, Miss Anna Bosse (Eiry Thomas), gaiff ei brawychu gan agwedd anifeilaidd  y plant. Mae lleiafrif yn awyddus i ddysgu, ond mae’n amhosib mewn sŵ o’r fath – mae bwlio’n rhemp, y ffraeo’n ddi-baid a does dim disgyblaeth ar gyfyl y lle.

Testun gwers gyntaf Ms Boss yw ‘Awtocratiaeth’, ac fe geisia’i gorau i gael y plant i gyfrannu eu barn. Trafodir fathau gwahanol o ffasgiaeth, gan ennyn ymateb brwd – dros dro. Ond mae’r disgyblion yn gyndyn i gredu y gallai unben fel Hitler lwyddo mewn gwlad fel Cymru’n hawdd. Serch ei hymdrechion i greu rhyw fath o gonsensws, aiff y dosbarth yn llwyr ar chwâl, gyda’r cliques i gyd yn hawlio hunaniaethau gwahanol iawn.  Yna caiff Miss Bosse syniad, i geisio codi graddau pawb, gyda’r pwyslais ar ddod â’r dosbarth ynghyd. Mae’n dechrau prosiect aml-gyfrwng wahanol i’r arfer, sy’n profi llwyddiant mawr. Yn anffodus, try’r llwyddiant yn drasiedi, mewn ffordd sy’n sioc fawr i bawb.

Gwell fyddai peidio datgelu camau’r cynllun craff, sy’n profi adwaith anniswyl iawn. Digon yw dweud fod y ddrama’n un gref, a’i phrif thema’n gwbl oesol. Gwaetha’r modd, o’r cychwyn cyntaf boddwyd cymaint o eiriau gan gynnwrf  llwyfaniad ‘noson agoriadol’.  Mae’r ddrama yn gofyn am dwrw mawr i greu argraff fawr o’r cychwyn, ar gynulleidfa ddylai gydymdeimlo – yn gyntaf – â Miss Bosse. Dychmygwch seiniau ffrenetic  curiadau cyson a chadeiriau gwichlyd, a lleisiau’n torri ar draws ei gilydd yn ddi-baid. Am bron i awr a hanner, fe drawyd y gynulleidfa gan donnau anferth o sain aflafar. Ar ben hynny, roedd mynegiant y rhan fwyaf o’r perfformwyr yn rhy garlamus a chwbl aneglur.

Mae’r fath adwaith, i gychwyn, yn effeithiol iawn, ond wedi tipyn rhaid i’r ddrama (a’r gwyliwr) fedru anadlu. Gallwn i fod wedi tagu cymeriad ‘mean-girl’ Louise am ei ‘snapio’ gwm di-ddiwedd, wnaeth amharu ar fy mwynhad o berfformiad disglair yr actores â’i phortreadodd hi. Hefyd, yn achos ambell i actor – a llais hynod ddwfn, neu sgrechlyd o uchel – fe gollwyd ystyr eu geiriau’n llwyr yng nghrombil yr hen gapel. Felly ple, os gwelwch yn dda, mynegwch yn glir a hawliwch eich ‘lle’ ymysg cast hynod gref, er mwyn creu argraff dda ar y dorf. Ac mewn gofod o’r fath, mae troi eich cefn at y dorf wrth ddatgan eich darn fel cyflawni hara-kiri honco bost.

EE5F7543-1170-4B64-9571-A156766F29F3

Afraid dweud, llwyddodd yr actores Eiry Thomas i oresgyn prif broblemau’r gofod, gan ein denu ni fewn gan bortread gafaelgar o gymeriad amheus o amwys Miss Bosse. Roedd Gavin (Jacob Oakley) yn rodd o ran – bachgen annwyl ond  bregus – ac fe’i chwaraewyd â chryn sensitifrwydd gan Jacob Oakley. Roedd ef ymysg yr actorion i hawlio’i lais yn glir, gan ddenu cydymdeimlad – a dealltwriaeth lwyr – y dorf.

Ond i fod yn deg, cydweithiodd pawb yn arbennig, yn y golygfeydd mwyaf epig, fel y gêm-rygbi merched, a’r sesiwn hyfforddiant a weithiodd fel dawns gaboledig. Cynorthwy-wyd hyn oll gan gerddoriaeth trydanol, a ategodd at naws cynyddol sinistr filwrol. Heb feiddio datgelu gormod o stori sy’n werth ei sawru, cyfathrebwyd nifer o motifs ffasgaidd  yn effeithiol; o Droogs i Jack-Boots a’r Hitler Youth, doedd dim amwysedd ynglyn â hanfod y mudiad ‘Undod’. Cynyddodd y tensiwn yn raddol effeithiol  at yr olygfa derfynol; pan ddaeth y crescendo, effeithiol dros ben, ochneidiodd y dorf fel un.

Mewn cyfnod o ‘fake news’ a lluniau insta #teamgoals mae Undod yn dangos sut all haid o Gymry cyfoes gael eu hudo gan ‘Il Duce’ i’r Unfed Ganrif ar Hugain.

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Theatr | Rhowch sylw

Y Dinesydd: Bwytai Merch y Ddinas – The Red Lion, Pendeulwyn

Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

Adolygiad Theatr: Brêcshit (Theatr Bara Caws)

Brecshit

Hwyl diniwed llofft stabal, a hiwmor honco bost. Dyna, yn ei hanfod, oedd i ganfod yn Brêcshit, sioe glybiau newydd Theatr Bara Caws. ‘Ond och!’, medde chi, ‘beth am y teitl awgrymog, yn dychan cawlach gwleidyddol mwyaf ein cyfnod’? Erm, na, mae gen i ofn. Dim o’r fath beth. Yn wir, mae’r teitl mor gamarweiniol â’r hysbyseb bws bondigrybwyll, wnaeth addo achub y Gwasanaeth Iechyd o’i dwll.

Ag eithrio ambell i gag am Jacob Rees-Mogg, Michael Gove a Boris Johnson, stori am deulu fferm laeth dan bwysau a gawn, a’u hymdrechion i arallgyfeirio. Arallgyfeirio, meddech chi? Stori amserol dros ben pan gyflwynwyd cwotâu llaeth  y Farchnad Gyffredin  yn 1984. Ai profiad meta  felly sydd yma, rhyw gip ôl-fodern ar smonach Brexit, sy’n rhoi sêl bendith ar y dyfarniad i adael yr Undeb Ewropeaidd?

Na, na, ac yn syml, na. Sôn am enghraifft o ‘or-feddwl’ gan feirniad theatr Cymraeg; dyma glasur o sioe glybiau Bara Caws. Ac er ei bod ar adegau yn teimlo fel adlais o’r archif, mae’n cynnwys dream-team o dalentau comig Cymraeg. Ar ben hynny, yn absenoldeb rhaglen ddychan ar S4C, rhoddwyd pin yn swigen nifer o enwogion. Dyma a lenwodd Clwb Rhyddfrydwyr Treganna, Caerdydd ym mis Mai, a chlybiau eraill, ar hyd y daith, oedd dan eu sang.

BE588810-EB43-4E08-B5DE-E17464438A6C

Doris Morris oedd arwres sgript slic John Glyn Owen (yma hefyd yn cyfarwyddo), a gyflwynwyd ag afiaith pur gan Gwenno Ellis Hodgkins; actores ragorol  ac arweinydd heb ei hail ar ensemble ysblennydd o berfformwyr. Portreadodd benteulu fferm odro draddodiadol a drawsnewidiwyd yn ganolfan iachusol. Cynigwyd pob math o driniaethau ym Mryn Cwd yr Arian, i fynd i’r afael â straen bywyd cyfoes. I’r sylwebwyr pêl-droed  Nic Parry a Malcolm Allen cynigwyd sesiwn o ‘colonic irrigation’. Ac argymhellwyd therapi dwys i’r Ysgrifennydd Gwladol Alun Cairns i fynd i’r afael â’i ‘small man syndrome’.

O gymorth i Doris yn ei menter cefn gwlad oedd ei meibion, John Robat a Robat John;  efeilliaid unwy o anian wahanol, yn dro comig ar Cain ac Abel. Tra roedd y naill di mopio’n lan â chrochenwaith, ac yn dotio at ei fam, roedd y llall yn gynllwyniwr twyllodrus, ac yn gaeth i internet porn. Ag yntau’n dyheu am gariad,  daeth dan ddylanwad Saesnes rhonc, oedd yn ysu i gael ei bachau ar y fferm.

Brecshit 3

Daeth Manon Elis â dos da o asbri Camilla Parker-Bowles i’w phortread o Samantha Stable-Mare, tra chwaraewyd  y ddau frawd â swrealaeth pur gan y di-hafal Iwan Charles. A sôn am swrealaeth, cafwyd sylwebaeth hynod ffraeth gan y ffigwr trasig Tegid y Tarw/Falmai y Fuwch (Llyr Evans).

Dyna  felly oedd sgerbwd sylfaenol  y sgript, ond fel yn achos sioeau clybiau gorau Bara Caws, cafwyd darnau blasus o gig ar yr asgwrn. Cyflwynwyd corwynt ryfeddol o cameos, wrth i’r actorion chwarae amryw o gleifion. Ymysg y doniolaf oedd dyn ag amryw bersonoliaethau, y canwr opera Rhys Meirion yn eu plith.  Yma, rhaid cyfeirio at gorffolaeth Llyr Evans, a wigs a gwisgoedd gorffwyll y tîm cynhyrchu. Mae gan yr actor ddawn comig anhymig a phresenoldeb cynhyrfus o beryglus; does wybod pa ystum ddaw ganddo  nesa, neu ad-lib a ddaw o’i enau, er yn berfformiwr hael a chefnogol i’w gyd-actorion.

Ond efallai mai hufen y sioe oedd yr olygfa dosbarth ioga, dan arweiniad Kitty May (Manon Elis). Roedd yn braf i weld yr actores – sy’n gyfarwydd fel Michelle ar Rownd a Rownd – yn cael perchnogi cymeriad dros ben llestri, ar y cyd â’r ‘dybl act’ gorau yn y Gymraeg.  Wrth i hithau blygu lawr a dangos ei ‘Chewbacca’ i bawb, cafodd Kitty fodd i fyw wrth arwain dau glaf wrth ‘ymestyn eu hadennydd ji-binc’. Roedd un o’r cleifion yn Brifardd rhwym â phastwn yn ei law (Llyr Evans), tra ‘Celt Cocên’, Cofi Dre go-iawn mewn tracwisg las oedd y llall (Iwan Charles).

59C83D87-A1D8-43D6-9958-F57615ED41A6

Maddeuwch i mi am beidio a mynnu sylwebaeth wleidyddol graff o’r olygfa fendigedig hon. Fel yn achos ’Run Sbit, C’mon Midffild, a gweithiau gorau Elis James, byddai’n amhosib cyfieithu’r hiwmor honco bost a ddenodd ddagrau o lawenydd yn y dorf . Gwawriodd ystyr enw’r sioe arna i yn ystod cytgan ‘Rhedeg ‘fo Doris’  – anthem glo wyrdroedig Yr Anhrefn a fynnai bresenoldeb pawb (y ‘ddau’ Iwan Charles yn eu plith). Mewn cyfnod mor ofidus, mae dybryd angen codi gwên, a bu crio chwerthin yn Nhreganna am y tro cyntaf ers oes.

Mae taith Brêcshit gan Theatr Bara Caws yn parhau ledled Cymru tan yr 2il o Fehefin, 2018. Cliciwch yma am fanylion pellach.

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Theatr | Rhowch sylw

Y Dinesydd: Bwytai Merch y Ddinas – Caffé Fragolino, Llandaf

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Bwyd, Bwytai Cymru, Caffi, Caffis Cymru, Canllaw Bach Caerdydd, Y Dinesydd | Rhowch sylw

Cylchgrawn Barn: Llên Bwyd – Adolygiad Tafarn y Plu, Llanystumdwy & River Cafe, Y Clas ar Wy

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Bwyd, Cylchgrawn Barn, Llenyddiaeth, Llyfrau, Tafarn/ Bar | Rhowch sylw

Y Dinesydd: Bwytai Merch y Ddinas – Mr Villa’s, Y Cnap, Y Barri

y-dinesydd-mawrth-2018-e1527701268449.jpgAdolygiad Mr Villa's

F16E9D71-7025-4D1D-8B0F-E1FDB480C009

594C1B39-D2CA-4FD0-B212-896E8A411501

1C3D8016-CB30-46B7-87DD-2C80E1360024

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Bwyd, Caffis Cymru, Dihangfa o'r Ddinas, Y Dinesydd | Rhowch sylw

Y Dinesydd: Bwytai Merch y Ddinas

Y Dinesydd Chwefror 2018Y Dinesydd - Veganuary 1Y Dinesydd - Veganuary 2

6620B41D-4B36-4F5A-BC89-16F8A867025E

12C7529B-53B6-4249-934F-E36EB2B5976B

Cyhoeddwyd yn Adolygiad, Bwyd, Bwytai Cymru, Caffi, Caffis Cymru, Canllaw Bach Caerdydd | Rhowch sylw